Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

25/05/2023

Nợ công ở Mỹ và minh bạch ngân sách ở Việt Nam

Lê Quốc Quân

Đim khó khăn nht ca Nhà nước Vit Nam là do có mt "Nhà nước song trùng", nghĩa là song song vi mt chính ph công khai thì còn có mt chính ph thc s ca đng cng sn.

minhbach1

Ngân sách ca bên Đng chưa bao gi được công khai chi tiết. Nhân dân đang bàn đến vic kim toán thu chi ca Chính ph nhưng chưa ai dám nhc ti v vic kim toán tài chính ca đng.

Theo s liu thng kê ca Ngân Hàng thế gii thì đến cui năm 2021, tng sn phm quc ni (GDP) ca Hoa K là 23,32 ngàn t USD, chiếm 24,1% GDP toàn cu.

T cui thế k 19, đt nước non tr này đã vượt qua đế chế Anh, dn dt thế gii đi lên vi vô vàn khái nim tài chính tin t theo s tưởng tượng kỳ diu ca các chuyên gia nhưng ngày càng mông lung vi người dân lao đng.

Khi bước chân đến New York, người bn tôi ch nhng cao c và nói rng, "gn 1/3 tin t thế gii đi qua thành ph này". Khi xuôi v Washington DC, người bn ghé tai thì thm : "Hơn 1/2 quyn lc chính tr thế gii nm đây".

Bt c lúc nào New York ta cũng gp đi din các tp đoàn tài chính trong nhng cao c sang trng còn bt c lúc nào trên va hè Washington DC, chúng ta cũng vô tình gp mt b trưởng ca mt quc gia nào đó đang ro bước.

Nhưng gi đây quc gia giàu mnh nht hành tinh li không thanh toán được các hóa đơn ca mình hay sao ?

Bng cân đi - Phát minh k diu

Sau khi phát minh ra tin t, loài người bt đu đ ra hàng lot th thú v, trong đó có bng "cân đi kế toán". Bng "ghi nhn nhng thu chi" này bt ngun t hơn 3,000 năm trước vùng Mesopotamia và Ai Cp c đi và liên tc được cp nht trong sut hàng ngàn năm. Gi đây nó đã tr nên vô cùng phc tp vi vô vàn khái nim phi vt cht da trên ngôn ng, s tưởng tượng và logic toán hc ca con người.

Nhưng c th là, ging như mi cá nhân, gia đình, t chc chính ph cũng phi có mt bng cân đi thu chi ca mình. Khi còn chế đ Kim bn v (bn v vàng) thì chính ph ch được in mt s tin tương ng vi s vàng mình có và tin đó s được "bo chng" 100% bng vàng. Sau Thế Chiến Th Nht, chế đ kim bn v dn dn suy yếu và cui cùng đã b kết liu bi tng thng Nixon vào năm 1971 bngsc lnh 11615.

T đó chính ph Hoa K có th in tin theo nhu cu chi tiêu mà không buc phi có mt s lượng vàng tương ng đ bo chng. Tương t như nhiu nước, vic qun lý chi tiêu ti Hoa k do quc hi thông qua và giám sát nó.

Khi chi ln hơn thu thì phi vay và s "ghi n" vào tương lai. K vng vào vic tr n cũng chính là k vng vào tương lai phát trin ca loài người, thông qua kh năng to ra ca ci vt cht cho xã hi. Nhng quc gia có mc n công cao cũng thường là nhng đt nước phát trin nht.

Minh bch ngân sách Hoa K và Vit Nam

Nếu như kh năng v n ca Hoa K là xây dng da trên các s liu báo cáo và cân đi thu chi thì Vit Nam là mt bc tranh hoàn toàn khác.

minhbach2

Vc qun lý chi tiêu ti Hoa k do quc hi thông qua và giám sát nó.

Các tài khon v ngân sách quc gia M được hình thành và công b rng rãi cho toàn dân có th tìm hiu. Ai ai cũng có th tiếp cn và đc được tng dòng ngân sách dành cho tng vic chi tiêu. Chính vì vy B tài chính Hoa k có th xác đnh được s tin mt hin có và d báo chính xác đến tng ngày v vic "hết tin".

Ngược li, tìm hiu các khon chi Ngân sách quc gia ti Vit Nam là như mò kim đáy b. Điu 15, Lut Ngân sách Nhà nước năm 2015 (Lut s 83/2015/QH13) quy đnh rt rõ và chi tiết v vic phi "công khai ngân sách Nhà nước" nhưng có quá nhiu cách "công khai", ví d : thay vì đưa lên trang web, chính ph thông báo cuc hp riêng hoc dán bng tin, chp nh làm bng chng đã công khai, ri sau đó g xung ngay.

Thay vì viết ra rõ ràng d đc thì người ta tìm mi cách đ che giu nhng điu cn giu mà khi cn vn nói là đã "công b". K năng che du này bc thượng tha, cơ bn là vượt trên nhng hiu biết thông thường ca nhân dân.

Người viết đã c gng tìm kiếm các dòng chi ngân sách cho tng lĩnh vc nhưng vô cùng khó khăn. Năm trước tôi tìm và thy dư toán ngành công an ln hơn gp 4 ln ngành giáo dc và đã đưa lên Facebook và năm nay không còn được công khai na.

Điu đáng chú ý là ch có "d toán" là công khai còn trong quá trình làm vic, chính ph và quc hi, theo lnh ca đng cng sn liên tc điu chnh, sa đi, làm tròn s rt tu tin theo kiu "bc thuc" mà các chuyên gia sng s nht cũng phi chy đua quyết lit, đào bi tng dòng mi ra được mt vài con s có ý nghĩa n giu dưới lp ch.

Kim toán nhà nước và bn cht song trùng

Đim khó khăn nht ca Nhà nước Vit Nam là do có mt "Nhà nước song trùng", nghĩa là song song vi mt chính ph công khai thì còn có mt chính ph thc s ca đng cng sn.

Chính ph có các b thì trong đng cũng có các ban. Ví d : Chính ph có Văn phòng chính ph, B tài chính, B Thông tin và truyn thông, B Ngoi giao thì đng cũng có : Văn phòng Trung ương đng, Ban kinh tế, Ban đi ngoi, Ban tuyên giáo vi quy mô, con s biên chế không thua kém và quyn lc thì li ln hơn c các b ca chính ph.

Ngân sách ca bên Đng chưa bao gi được công khai chi tiết. Nhân dân đang bàn đến vic kim toán thu chi ca Chính ph nhưng chưa ai dám nhc ti v vic kim toán tài chính ca đng. Chúng ta ch mt ln biết được rng mt t báoNhân dân ca đng có d toán chi ln hơn c đài truyn hình VTV và năm nay không tìm thy được na.

Khi còn hot đng bí mt, đng đã dùng rt nhiu cách c hp pháp và bt hp pháp đ to ra tin chi tiêu cho t chc ca mình, nhưng gi đã gn 80 năm cm quyn, h thng pháp lut coi như đã khá đy đ nhưng nhân dân vn không chính xác tin Đng ly t ngân sách là bao nhiêu ? được chi tiêu như thế nào, báo cáo và kim toán ra sao ?

Nếu tiếp tc như vy, đng cng sn Vit Nam nên rút vào hot đng bí mt chăng ?

Trong năm năm qua, mc đ công khai ngân sách ngày càng tht lùi. Lut Ngân sách ban hành ra nhưng các ngh quyết, ngh đnh và thông tư dưới lut ngày càng bóp hp li, các ch đo thì càng theo hướng phòng th và kém minh bch làm cho người dân vô cùng khó khăn trong vic tiếp cn thông tin.

Ví dNgh quyết s 40/2021/QH15 năm 2021 có công khai trên mng gi kèm theo Ph lc 2 và Ph lc 3 ghi rõ d toán thu chi ca tng ngành, tng lĩnh vc, ca các b ngành trong năm 2022 nhưng đếnNghi quyết s 69/2022/QH15 ca năm nay thì các ph lc trên không còn được công khai. Hình thc công khai cũng kém đi : thay vì đưa lên mng thì ch hp ph biến ; thay vì phát hành n phm thì ch dán bng tin ni b Các nhà báo ngày càng khó khăn hơn khi ly tin, có tin ri càng khó khăn hơn khi đưa tin.

Nếu so sánh vi M đang sp v n thì Vit Nam có l không bao gi v n vì nhân dân thc s không biết bng "cân đi kế toán" ca nhà nước nó như thế nào và Đng mun như thế nào ?Và nếu có kh năng v n thì sa luôn cách tính GDP đ mc vay thp hơn.

Đòi hi ca dân và sân chơi quc tế

Chi cho đu tư phát trin là quan trng và, nhà nước cũng như cá nhân, thiếu thì có th đi vay. Vay n cũng là chuyn bình thường nhưng ch n luôn có xu hướng tìm kiếm s minh bch đ đánh giá được mc đ ri ro tài chính đến đâu.

Dù cho sp có kh năng v n, Hoa K vn là quc gia có uy tín và d dàng đi vay nht. Ngược li, chính ph Vit Nam đang rt tù mù trong công b thông tin ngân sách quc gia ; nhà nước hot đng song trùng, tài chính đng chng ln, lng ghép vi chính ph t trung ương xung đa phương.Trường hp cô Lê Th Dung va qua là rt phc tp, nhp nhng. Nó như mt cc ri vô cùng khó g cho nhng người mong mun qun lý ngân sách bng đu ra.

C th cô Lê Th Dung là mt con người gi hai nhim v, ăn hai lương, điu chnh bng 2 văn bn là Quyết đnh s 169/QĐ-Trung ương ca Ban bí thư BCH Trung ương đng v chế đ ph cp trách nhim đi vi cp y viên vi tư cách cô y là Bí thư chi b, và Thông tư s 28/2009/TT-BGDDT ca B Giáo dc v chế đ vi giáo viên ph thông vi tư cách cô y là giáo viên.

Đây chính là mt trường hp đin hình ca mt con người cơ s va là giáo viên va là đng viên mà không mt bng "cân đi kế toán nào" t nó có th minh bch được. Có hàng triu trường hp như vy thì sai s ca "bng cân đi thu chi" ngân sách nó ln đến nhường nào và ngân sách quc gia không th nào minh bch được.

Nếu không minh bch được tm cp quc gia, thì các t chc quc tế khó cho vay tin trong khi lúc này Vit Nam đang bt đu thi k phi vay n đ tr n gc và lãi, trong bi cnh tc đ gii ngân thc s yếu kém, đc bit là gii ngân t vn vaynước ngoài ch đt 3,43% kế hoch đ ra trong quý 1 năm nay.

M có th vay n nhiu, c vi quc tế và người dân trong nước, nhưng bt c ai cũng biết được khon tin mình cho vay đã đi vào đâu, làm vic gì và luôn luôn được hai đng đi lp bàn bc và thách thc ln nhau trên tng dòng ngân sách.

Ngược li Vit Nam có th s không bao gi v nhưng s tù mù v ngân sách nh hưởng ngay đến s phát trin ca quc gia trong dài hn.

Lê Quốc Quân

Nguồn : VOA, 25/05/2023

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Lê Quốc Quân
Read 283 times

1 comment

  • Comment Link NVN vendredi, 26 mai 2023 22:31 posted by NVN

    Trích tác giả: "Vệc quản lý chi tiêu tại Hoa kỳ do quốc hội thông qua và giám sát nó.".

    Lý thuyết thì như thế và nghe có vẻ hay lắm. Thực tế thì cái gọi là "quản lý chi tiêu" cũng chẳng khác ở các nước độc tài là mấy.

    Đảng nào nắm quyền (nhất là nắm quốc hội) thì "chi tiêu" theo kiểu của mình. Nói cách khác, mỗi chính trị gia chỉ chăm chú "chi tiêu" sao cho lợi nhất cho quyền lực chính trị và quyền lợi kinh tế của chính mình mà thôi.

    "Tiền" thuế luôn luôn là cha chung, không ai (hơi đâu mà) khóc.

    Chính trị gia ở những nước như Mỹ có vẻ "hay" hơn chính trị gia ở mấy xứ độc tài (hơn) ở chỗ, họ MỴ DÂN khéo hơn.

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)