Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Cách dạy và hc S Vit Nam hiện nay quá tp trung vào chiến tranh mà b qua nhng mng quan trng khác ca lch s và do đó nên tham kho cách tiếp cn ca S gia Trn Trng Kim là tìm hiu lch s dưới góc đ tiến hóa, mt nhà nghiên cu v tư tưởng Châu Á nói vi VOA.

su1

Ông Nguyễn Lương Hi Khôi tr li phng vn VOA bên l hi tho v nn cng hòa và các giá tr Cng hòa ca min Nam Vit Nam

Nhận đnh này được Tiến sĩ Nguyn Lương Hi Khôi, hin đang là nghiên cu viên ti Vin các vn đ Toàn cu thuc Đi hc Oregon Eugene, đưa ra ti mt cuc hi tho v các nn Cng hòa và các giá tr Cng hòa hôm 14/10 ti Eugene, Oregon.

Tại hi tho này, ông Khôi đã có bài tham luận v phương pháp lun lch s ca ông Trn Trng Kim, mt chính khách và hc gi tên tui ca Vit Nam dưới thi kỳ thc dân vn có thi kỳ làm Th tướng dưới trướng Quc trưởng Bo Đi, qua tác phm đ đi ca ông là ‘Vit Nam S lược’.

‘Xây dựng hn dân tc’

Việt Nam S lược, được xut bn bng ch Quc ng vào năm 1920, là giáo trình hin đi đu tiên ca lch s Vit Nam được s dng rng rãi trong các trường hc khp ba min Vit Nam dưới thi thc dân Pháp và sau đó được Việt Nam Cộng Hòa s dng làm sách giáo khoa min Nam t năm 1954 cho đến 1975.

Ông Khôi lưu ý rng trong Vit Nam S lược, Trn Trng Kim đã c gng xây dng nên bn sc dân tc và ‘hn dân tc’ – nhng khái nim không tn ti trong cách viết s dưới thi phong kiến hàng ngàn năm trước đó.

"Việt Nam S lược đóng vai trò quan trng trong vic đem đến hiu biết lch s và ý thc dân tc cho người dân Vit Nam k t đu thế k 20", ông Khôi cho biết.

"Tác phẩm ca ông không trình bày lch s qua các triu đi và các đời vua như các nhà s hc tin hin đi mà đi vào gii thích mi quan h nhân qu ca các hin tượng lch s trên ba góc đ : văn hóa, xã hi và chính tr", ông trình bày.

Trong Việt Nam S lược, ông Trn Trng Kim đã gii thiu rt nhiu khái nim ca phương Tây vn không có trong thư tch Vit Nam mãi cho đến cui thế k 19 như ‘quc gia, dân tc, quc hn, quc ng, tiến hóa, chính tr, chính th, nhân dân, cnh tranh, văn minh, k thut, giáo dc…’

"Đối vi Trn Trng Kim, mc đích ca S hc là xây dng ‘linh hn dân tc’, là giúp cho thế h tr ngày nay biết v lch s nước nhà", ông Khôi phân tích. "Khi đó h s xây dng được ‘quc hn’, bao gm tinh thn dân tc và lòng yêu nước".

Theo lời gii thích ca ông Khôi thì tinh thn dân tc xem đt nước và dân tc Vit Nam ln hơn bt c cá nhân v quân ch hay triu đi nào và vượt qua giai cp, tng lp.

"Trần Trng Kim đã dành khá nhiu công sc trong cuc đi hc thut ca ông đ tìm hiểu các giá tr tuyn thng ca Vit Nam", ông Khôi nói và cho biết ông Kim cũng đã viết lun v Nho giáo cũng như nghiên cu v tinh thn Pht giáo.

Tuy nhiên, ông Kim lại đ xut Vit Nam nên theo mô hình kinh tế-chính tr-xã hi ca các nước Tây phương, nhưng theo ông, ‘quc hn ca người Vit không phi là t giy trng đ t đó v lên hình nh ca Tây phương mà đã có lch s hàng ngàn năm’.

"Làm thế nào đ v hình nh hin đi lên bc tranh c. Làm thế nào đ hài hòa hai bc tranh này. Đó là trăn tr của Trn Trng Kim", ông Khôi nói.

‘Tiến hóa lun’

‘Tiến hóa lun’ là đim then cht trong tư duy lch s ca Trn Trng Kim, ông Khôi nói và cho biết đây là đim khác bit gia Trn Trng Kim vi các s gia phong kiến và các s gia ca Đng Cng sn sau này.

Tiến hóa lun, ông Khôi gii thích, là nhìn vào kh năng sáng to ca mt dân tc, mt đt nước. "Vit Nam S lược xem đi tượng nghiên cu lch s là trình đ tiến hóa ca mt dân tc. Tiêu chun đ xác đnh các thi kỳ lch s Vit Nam là mc đ tiến hóa và khả năng phn ng li trước các thách thc bên ngoài", ông nói.

"Theo Việt Nam S lược, lch s Vit Nam là s tiến hóa t giai đon dã man chưa có văn minh và sau đó nh hc tp Trung Quc mà văn minh hóa ri tri qua thi kỳ t ch Đinh, Lý, Trn, Lê, Nguyễn ri m mang b cõi xung phương Nam. Đến giai đon tiếp xúc vi văn minh phương Tây thì tht bi", ông gii thích.

Ông đưa ra mt ví d so sánh đ làm rõ quan đim tiến hóa này. Theo đó, trong khi các nhà viết s cng sn nhìn vào thế k 19 là thời kỳ Vit Nam b thc dân Pháp xâm lược và đô h, nhà Nguyn phn bi quyn li dân tc và cu kết vi người Pháp, nhân dân đu tranh anh dũng vi quân Pháp nhưng đu tht bi cho đến khi Đng Cng sn ra đi, thì Trn Trng Kim li nhn mnh đến cuc chiến Pháp-Thanh đ giành quyn thng tr Vit Nam, điu mà các s gia min bc b qua.

"Trần Trng Kim xem thế k 19 là lúc Vit Nam phi đi din vi hai nn văn minh, mt là văn minh Trung Hoa đã li thi, mt là văn minh hin đi ca người Pháp", ông Khôi giải thích. "Theo ông Kim, la chn đúng đn duy nht ca Vit Nam là phi hin đi hóa đ tr nên hùng cường như Nht Bn t đó mi giành được đc lp. Nhưng ông li cho rng vào thi đim đó không có lc lượng chính tr xã hi nào có th làm được nên Việt Nam ch có hai con đường : hoc là chư hu ca nhà Thanh hoc là thuc đa ca Pháp".

Trả li câu hi ca VOA v quan đim viết s ca min Bc, ông Khôi nói trong khi Trn Trng Kim nhìn trên quan đim tiến hóa thì các nhà s hc cng sn nhìn lch sử Vit Nam theo quan đim ‘lch s tranh đu’, tc là mt chui ca các cuc đu tranh chng gic ngoi xâm và giành đc lp cho dân tc. Cách nhìn này, theo ông Khôi, đã b qua nhng mng khác cũng rt quan trng trong lch s Vit Nam.

"Theo cách nhìn này thì người dân Vit Nam sut my ngàn năm không có làm gì khác ngoài đu tranh chng gic ngoi xâm", ông nói. "Nhưng ngoài ra Vit Nam còn có văn hóa, chính tr, xã hi và quan trng hơn na là lch s tiến hóa ca dân tc".

Từ quan đim tiến hóa lun này, ông Trần Trng Kim đã phê bình rng dân tc Vit Nam sut my ngàn năm không có sáng to nào v mt tư tưởng mà ch tiếp nhn Nho giáo ca Trung Quc và Pht giáo t n Đ, trong khi Nht Bn tiếp nhn Nho giáo nhưng đã có tác phm lun gii v Nho giáo.

Phản dân tc, phn cách mng ?

Theo lời ông Khôi thì trong sut cuc chiến gia hai min, Vit Nam S lược vn được min Nam s dng làm sách giáo khoa lch s trong tt c các trường hc và ‘có đóng góp to ln trong vic hình thành bn sc tinh thn của miền Nam Vit Nam. Trong khi đó, sau khi nhng người cng sn lên nm quyn min Bc thì tác phm này đã b cm và b ch trích nng n là ‘mang tư tưởng phong kiến, tư sn, phn dân tc và phn cách mng’.

Trả li VOA bên l hi tho v nhng s ch trích này, ông Khôi cho rằng chúng xut phát t s hiu lm hay ‘c tình hiu sai’ ca các nhà s hc min Bc, nht là nhng nhà s hc đu đàn như Trn Huy Liu và Trn Văn Giàu.

Trần Trng Kim b lên án vì phê phán ‘dân tc không có kh năng sáng to’, ông Khôi cho biết nhưng nói rng Trn Trng Kim ‘có l là tác gi đu tiên đưa Truyn Kiu ca Nguyn Du vào mt công trình lun v lch s dân tc’ đ chng minh rng đây là ‘tác phm tiêu biu v sc sáng to ca dân tc trong thi phong kiến’ và tham gia vào phong trào thúc đẩy tìm hiu Truyn Kiu.

"Trần Trng Kim phê phán dân tc không có tinh thn sáng to vn không có mc đích nào khác ngoài nhìn vào s thc là dân tc Vit Nam không tiến hóa bng con đường sáng to, phát minh ch không có ý đnh vùi dập dân tc gì c", ông Khôi bin h.

Một đim na khiến ông Kim b ch trích ‘phn dân tc’ là khi ông phê phán phong trào Bình Tây Sát T ca gii văn thân, tc tng lp trí thc nông thôn, vào thế k 19, là ‘không phi tinh thn dân tc’ mà ch là s phản kháng li các yếu t ca xã hi mi mà ‘h không thích ng được’ như các chính sách kinh tế-chính tr ca người Pháp hay Thiên chúa giáo. Trong khi đó, s gia min Bc Trn Huy Liu t năm 1950 đã xem phong trào Văn thân là phong trào yêu nước đánh gic Pháp và có tinh thn dân tc cao.

Ông Khôi nói các sử gia như Trn Huy Liu và Trn Văn Giàu cũng được giao nhim v xây dng ch nghĩa dân tc min Bc và đó là ‘ch nghĩa dân tc cng sn’. "Ch nghĩa dân tc theo cách nhìn ca nhng người cng sn là lịch s ch có đu tranh chng gic ngoi xâm và đu tranh giai cp và ch có nhng người cng sn là kế tha đy đ nhng giá tr truyn thng ca dân tc", ông nói vi VOA bên l hi tho.

Ông cho biết là quan đim s lun ca Trn Trng Kim ‘đã in dấu lên các trước tác chính tr, văn hóa, xã hi min Nam Vit Nam’ và dn ra tác phm ‘Chính đ Vit Nam’ ca nhóm ông Ngô Đình Nhu dưới thi Đ nht Cng hòa mà trong đó ‘khái nim tiến hóa được lp đi lp li trên 30 ln’.

"Độc lp dân tc không phi là vấn đ quan trng nht mà là phát trin dân tc", ông Khôi gii thích v s khác bit trong quan đim ca Trn Trng Kim vi các s gia min Bc. "Bi vì nếu anh đc lp v chính tr mà không phát trin dân tc thì đc lp đó cũng là gi vì sm mun gì anh cũng trở li như cũ".

Nên tham khảo Trn Trng Kim ?

Trao đổi vi VOA, ông Khôi nói rng phương pháp lun lch s ca Vit Nam hin nay ‘nên tham kho cách nhìn tiến hóa ca Trn Trng Kim nhưng không phi áp dng hoàn toàn’.

"Tiến hóa lun xã hi ngày nay cũng đã lỗi thi và tr nên nhy cm vì nó chi lch s ra các giai đon t thp đến cao nên vô hình chung to ra s phân bit đi x", ông phân tích. "Nhưng tinh thn ca tiến hóa lun xã hi vn chưa chết và vn th hin rõ trong kinh tế hc phát trin vốn nghiên cu v chiến lược và con đường phát trin ca các cng đng đang phát trin".

"Điều cn phi tránh là viết s ch tp trung vào chiến tranh. Trong thi đi ngày nay và t thi Trn Trng Kim đã nhn ra rng lch s ca s sáng to mi là yếu t quyết đnh đến s phát trin ca quc gia", ông nói.

"Đánh nhau với nước ngoài s có ích trong thi đim chiến tranh chng ngoi xâm nhưng rõ ràng không có ích trong thi đi xây dng đt nước".

Ngọc Lễ

Nguồn : VOA, 24/10/2019

Published in Diễn đàn