Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

dimanche, 21 juillet 2019 22:05

Abraham Lincoln : Một vĩ nhân ?

Một năm trước khi qua đi, nhà văn Leo Tolstoy người Nga, được xem là mt trong nhng đi văn hào ln nht ca mi thi đi, đã nhn đnh như sau v v tng thng th 16 ca Hoa Kỳ, Abraham Lincoln.

lincoln1

Đài tưởng nim Abraham Lincoln ti th đô Washington.

"Sự vĩ đi ca Napoleon, Caesar hay Washington ch như ánh trăng bên cạnh mt tri ca Lincoln. Tm gương ca ông là ph quát cho toàn nhân loi và tn ti hàng ngàn năm… Ông ln hơn c quc gia ca ông, ln hơn tt c các Tng thng cng li… và là mt tính cách vĩ đi, ông s sng cho đến khi nào thế gii còn tồn ti" - Leo Tolstoy, Abraham Lincoln, The World, New York, 1909.

Xin mở ngoc mt chút đ nói v Tolstoy. Ngoài các tác phm ni tiếng ca Tolstoy như "Chiến tranh và Hòa bình" và "Anna Karenina" v.v…, mt tác phm khác có tên "Vương quc ca Thượng đế nm trong chính bn" (the Kingdom of God is within you), là một cun sách kinh đin v "bt bo đng" (non violence) da trên nn tng giá tr ca Thiên Chúa giáo. Tolstoy đã mt 30 năm đ hoàn tt tác phm này. Tác phm đã tác đng sâu xa lên Mahatma Gandhi, và bao người khác, và dn dt công cuc đu tranh giành độc lp thành công cho n Đ vào cui thp niên 1940s. Trước khi Tolstoy mt, Tolstoy và Gandhi cũng đã trao đổi th t với nhau, nht là khi Gandhi đc được mt lá thư mà Tolstoy đã viết cho Tarak Nath Das năm 1908, có tên "Mt lá thư gi đến mt người n Đ giáo". Lá thư này đã truyn cm hng cho Gandhi, đ ông dch sang n ng cho người dân mình đc, và t đó Gandhi tìm đến Tolstoy tham kho và khuyên nh cho cuc đu tranh cho n Đ, da trên con đường bt bo đng. Sau này khi viết hi ký, chính Gandhi cũng ghi nhn nh hưởng ca Tolstoy v triết lý sng và đu tranh trong cuc đi ca ông, nht là tác phm "The Kingdom of God is within you" đã "để li mt n tượng vĩnh cu lên tôi". Đây cũng là con đường mà c Phan Châu Trinh cách đây hơn 100 năm, và các xu hướng vn đng dân ch Vit hin nay, đang n lc thc hin.

Tolstoy không đơn đc trong nhn đnh v Lincoln. Trong các cuộkhảo sátvới các chuyên gia/hc thut v lĩnh vc lch s, chính tr và pháp lut, thì Lincoln là tng thng luôn đng hàng đu : có lúc nht, nhì hoc ba, thay phiên nhau với hai v tng thng khác là George Washington, và Franklin (Delano) Roosevelt. C ba v tng thng Hoa Kỳ Washington, Lincoln và Roosevelt đu là nhng người lãnh đo quc gia trong nhng thi đim khng hong nht và th thách nht : Washington được biết qua cucách mạng Hoa Kỳ ; Lincoln qua cuộnội chiến ; Roosevelt qua Thế Chiến II [1]. Hệ qu ca nó không ch nh hưởng trong nn chính tr ni đa Hoa Kỳ mà còn tác đng sâu xa lên chính tr th