Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Sau Thế Chiến II, nhiu người mi nhn ra rng tt c mi con người, và mi quc gia, đu tương thuc nhau. Xung đt ca mt nơi l hoc hoc xa lc vn có th tác đng lên các vn đ con người (human affairs) bình din vùng và toàn cu.

cov1

Ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, người đng đu WHO.

Hoa Kỳ, vì thế, đã cùng các đồng minh n lc thiết lp Liên Hip Quc và các đnh chế quc tế khác đ đi phó vi an ninh, tài chánh, kinh tế, thương mi cũng như các T chc Y tế Thế gii (World Health Organization) v.v… đ gii quyết các vn đ này trên bình din vùng và toàn cầu.

Trước khi Tuyên ngôn Quc tế Nhân quyn ra đi khong 7 tháng, T chc Y tế Thế gii WHO đã bt đu hot đng k t ngày 7 tháng Tư năm 1948 vi mcam kết chung là "để đt được sc khe tt hơn cho mọi người, mi nơi".

Nhưng t đó đến nay, vai trò và trách nhim ca WHO chưa bao gi b th thách nng n như vào lúc đi dch Covid-19 này.

Hiện nay, đã có gn 2 triu người nhim bnh trên toàn cu vi gn 130 ngàn người chết. Trong s này, M b nng nhất, nhiu hơn tt c các nước khác, k c Ý, Tân Ban Nha, và Trung Quc, v s ca nhim và s ca chết.

Với tình hình đi dch như thế, chính ph Hoa Kỳ - nước giàu nht thế gii - đã thông qua 2 ngàn tỷ đô la (2 trillion) gói kích thích kinh tế - lớn chưa tng thy - đ c gng duy trì các hot đng kinh tế căn bn trong quc gia, và h tr cho các doanh nghip ln nh, các t chc và cá nhân để duy trì và cm c trong thi gian ngn ti hu có sau đó th vc dy được [1].

Tuy có được gói kích thích kinh tế như thế, tình trng quan ngi ca đi dch Covid-19 hin nay không phi vì thế mà gim đi. Sau đây là một s yếu t chính : một, không đóng ca biên gii sm hơn, mt phn vì Hoa Kỳ là nước mà quyn t do cá nhân và ch nghĩa cá nhân là trên hết ; hai, không có đ dng c đ th nghim, điu mà mi quc gia đu gp phi trong gia đi nn này ; ba, gói kích thích này có phi là gii pháp hiu qu và lâu dài cho Hoa Kỳ không vn còn là mt câu hi ln [2].

Những nguyên do nêu trên, cùng với h thng y tế bt toàn, nên các chuyên gia hàng đầu tại M ước đoán s người b nhim có th lên c triu và s người b chết t 100 đến 240 ngàn người [3]. Bác sĩ Anthony Fauci cũng tha nhn rng đóng cửa biên gii sm hơn và nếu có s chun b sm hơn thì đã có th cu sng nhiều mng người.

Một s lãnh đo chính tr đ li cho Trung Quc và WHO gây tác hi nng n do s qun lý Covid-19. Điu này có chính đáng không ?

Trước hết, rõ ràng là Trung Quc đã ém nhm, du giếm, không công b vi người dân ca mình và vi bên ngoài nạn dch này, mc du các chính quyn đa phương đu biết đến dch bnh này vào tháng 11 năm 2019 ti thành ph Vũ Hán truyền t người sang người [4]. Các báo cáo từ gia tháng Giêng bi mt s cơ quan truyn thông như tThe Guardian vào ngày 21 tháng Giêng năm 2020 đã cho thấy được mc đ quan ngi truyn bnh t người sang người ca coronavirus này, trong khi WHO vn chưa tha nhn hoàn toàn. Sau đó, khi mc đ lan truyn đã gia tăng đáng k trong Trung Quc và lan ra ngoài nước, WHO vn mt mc không công nhận covid-19 là đi dch. Vì sao ?

Một phn, vì mt đnh nghĩ thế nào là mt đi dch (pandemic) là điều vn chưa rõ ràng và đang còn nhiu tranh cãi [5]. Có người cho rng đ gi là mt đi dch thì cn có ba yếu t : một, nó lan truyn t người này sang người khác ; hai, nó giết hi ; và ba, nó lan rng toàn cu [6]. Mãi cho đến ngày 11 tháng Ba, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tng Giám đc ca WHO, mi công b tình trng này là đi dch. Lúc đó đã có 118.000 ca nhiễm trên 110 quc gia [7]. Trước đó, ngay t đu tháng Hai, ông Ghebreyesus đã phn đi các quc gia, t M đến Úc đến Singapore, đã đóng ca biên gii và cho rng h đã có phn ng quá thái khi tình hình chưa đến ni quan ngi như s đánh giá của WHO.

Trong khi đó, WHO vẫn nhìn nhn rng s lây lan ca Covid-19 hin nay là đáng quan ngi, nên tuyên b "nn dch là mt trường hp khn cp v sc khe cng đng thế gii" trong Bản Báo cáo Tình hung s 11 ngày 31 tháng Giêng. Thế nhưng WHO vn tin rng Covid-19 có th được ngăn chn nếu áp dng các bin pháp phát hin, cách ly, cha tr, tìm ra ngun mi và đ cao cách ly xã hội [8].

Vì WHO không có quyền hn gì lên ch quyn ca các quc gia khác, nên các quc gia như M, và Úc, cùng nhiều nước khác đã gt qua đ ngh này và liền lp tc cm các chuyến bay t lc đa Trung Quc k t ngày 1 tháng Hai [9]. Khi nghe tin này, WHO lin phn đi mnh m và tuyên bố : "Hạn chế đi li có th gây hi nhiu hơn li vì cn trở chia sẻ thông tin, chui cung ng y tế và gây hi cho nn kinh tế" [10]. Trung Quc, qua các viên chc ngoi giao ca h, cũng lên án các quc gia không theo đ ngh ca WHO : "Đúng như WHO khuyến ngh chng li các hn chế đi li, M đã chy theo xu hướng ngược li". Ông Ghebreyesus lại qu quyết rằng 151 trường hp mc bnh và mt trường hp t vong được xác nhn ti 23 quốc gia ngoài Trung Quc là s lượng nh và các trường hp này có th được qun lý mà không cn các nước s dng các bin pháp cc đoan [11].

Trong những tun sau đó cho đến ngày 11 tháng Ba, khi tình hình ngày càng trm trng, WHO mi chính thc tuyên bố Covid-19 là đại dch. Cũng vì nghe li khuyên ca WHO trước đó nên nhiu quc gia không s dng các bin pháp cng rn mnh m, trong đó không đóng ca biên gii. Và kết cuc, như chúng ta thy, là mt nn đi dch toàn cu có nguy cơ tàn phá và thay đi khủng khiếp nht đi sng con người trong thi gian ti.

Nếu WHO là mt t chc y tế toàn cu vi nhim v vô cùng trng yếu như trên nhưng vì b áp lc ca Trung Quc, hay vì không làm đúng chc năng ca mình, thì nhng người trách nhim ca WHO phi chu trách nhiệm các tác đng sâu sc ca Covid-19 lên mi mt sng trên toàn cu hin nay. Cho dù tht s WHO không chu áp lc t Trung Quc, WHO phi nhìn ra được xu hướng dch bnh gia tăng mt cách quan ngi trong thi gian đó và cn đưa ra các đ ngh thích hợp, tùy theo tình hình và kh năng ca quc gia, đ h ly quyết đnh đóng ca biên gii và đ bo v và ngăn chn tình trng lây lan, thay vì lên án hành đng đó là cc đoan hay không cn thiết.

Giả s nhiu quc gia khác, như Úc chng hn, cũng nghe theo thời WHO, thì hình hình đã ti t hơn rt nhiu ln.

Điều này cho thy WHO đã tht bi hoàn toàn trong vic thao dõi, nghiên cu, điu hướng và lãnh đo thế gii đi phó vi đi dch Covid-19 này.

Nó cũng cho thấy rng vic rà xét li cung cách làm việc, tiến trình ly quyết đnh, và đâu là nhng nguyên nhân làm cho WHO không đi đến nhng quyết đnh sm hơn và quyết đoán hơn, qua v Covid-19, s giúp cho t chc này hot đng hiu qu hơn trong thi gian ti, và sa thi nhng cá nhân nào đã tt trách trong công việc ca mình trong thi gian qua.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 15/04/2020

Tài liệu tham kho :

1. Jordan Fabian  and Justin Sink , "Trump Signs $2 Trillion Virus Bill, Largest Ever U.S. Stimulus ", Bloomberg ; 28 March 2020.

2. Stephanie Denning , "Why The $2 Trillion Stimulus Package Is Putting Dollars In The Wrong Place", 8 April 2020.

3. Michael D. Shear, Michael Crowley and James Glanz, "Coronavirus May Kill 100,000 to 240,000 in U.S. Despite Actions, Officials Say ", The New York Times, 31 March 2020.

4. Lily Kuo, in Beijing, "China confirms human-to-human transmission of coronavirus", 21 January 2020.

5. Manfred S. Green, "Did the hesitancy in declaring COVID-19 a pandemic reflect a need to redefine the term ? ", The Lancet, 13 March 2020.

6. Debora Mackenzie, "Covid-19 : Why won't the WHO officially declare a coronavirus pandemic ?", 26 February 2020.

7. Jamie Ducharme, "World Health Organization Declares COVID-19 a 'Pandemic.' Here's What That Means ", Time, 11 March 2020.

8. WHO, "Novel Coronavirus(2019-nCoV) Situation Report – 11", 31 January 2020.

9. Australia Prime Mister and Minister for Heatlh, "Extension Of Travel Ban To Protect Australians From The Coronavirus ", Media Release, 13 Feburary 2020.

10. BBC correspondents, "Coronavirus : US and Australia close borders to Chinese arrivals", 1 February 2020.

11. Lisa Schlein, "WHO Chief Urges Countries Not to Close Borders to Foreigners From China ", VOA, 3 February 2020.

Published in Diễn đàn
vendredi, 20 mars 2020 21:13

Nó !

Cách đây ít lâu, nhà sản xut phim ni tiếng ca Hollywood Harvey Weinstein đã bị tuyên án 23 năm tù, 20 năm vì hành xử tình dc phi pháp và 3 năm vì hiếp dâm, trong phiên tòa ti New York.

no0

Nó có thể là tt c nhng người mình quý mến và thương yêu

Những người hành x phi pháp như Weinstein nhan nhn khp nơi, không riêng gì ti M.

Vấn đ bo hành vi ph n nói riêng, phân bit đi x vi n gii nói chung, vn còn ph biến trên toàn thế gii, ngay c nhng nước văn minh nht.

Đối vi Vit Nam, cũng như các nước chm phát trin, s coi thường n gii và bo hành gia đình mc rt cao. Báo cáo củLiên Hiệp Quc vào năm 2010 cho biết ti Vit Nam có đến 34 phn trăm, tc mt trong ba ph n đã ly chng, đã tng chu đng bo lc thể xác hoc tình dc t người chng ca h. Nếu tính luôn bo lc v th xác, tình dc hoc tinh thn thì con s đó lên đến 58 phn trăm. Mt bài viết nghiên cu v đ tài này vào năm 2019 trên tp chí nguyên ngành International Journal of Mental Health Systems cũng xác nhận con s nêu trên.

Tối qua, tôi nói chuyn vi mt người bn thân. M cô cũng tng là nn nhân ca bo hành mà cô đã chng kiến sut thi u thơ. Nói chuyn xong tôi trn trc sut đêm. Tht là bun !

Cách đây gần 4 năm tôi viết bài "Nó" nhưng không ph biến rng. Các mu tin vừa qua làm tôi suy nghĩ và mun chia s v đ tài này. Mi quý bn đc.

Liên quan đến bo hành, tôi mn bàn v ch "nó".

ng hô là mt đc đim ca văn hóa Vit Nam, cái mà chúng ta bt đu hc "t lúc nm nôi".

Trong cách xưng hô tiếng Vit, tinh thn lễ phép kính trng đi vi vai trên thì phi công nhn rt hay, rt đáng đ cho người ta hc hi mình. Tuy nhiên đi vi vai dưới, s phân bit và mit th rt cn được xét li.

Trong cách xưng hô đi vi vai dưới, "nó", "thng", "con" v.v... đu là nhng từ hàm ý coi thường hay khinh b.

"Nó" là vai thứ ba nhưng ch yếu ám ch : 1) người gi vai nh hơn ; 2) người b mit th hoc không được kính trng/n trng ; 3) thú vt hay đ vt. Theo Vit Nam T Đin (Nhà xut bn Văn Mi 1954) thì nó là "tiếng đ ch người hèn thp hay vt gì mình nói đến". Cho nên không ai xưng hô "nó" đi vi mt người mình kính n c, tr trường hp c tình dùng đ mit th hoc gây hn. Hoc là vì rt quen thân.

Nhưng vn có hai trường hp ngoi l tiêu biu.

Một, rt nhiu người Việt, mt cách vô tình hay vô ý, vn dùng "nó" đ ám ch người ngoi quc, ngay c nhng người ln tui hơn mình hay được mình kính n. Vn quen ming xưng "nó" hoc "ti nó", tuy vn ý thc rng người ta ln hơn, vai vế hơn. Tôi có cm tưởng đó là tinh thần bài ngoại xut thân t các công cuc chiến đu chng ngoi xâm ca dân tc t hàng nghìn năm qua đ duy trì đc lp và bo toàn lãnh th. Cm tưởng thôi ch không biết chc lm ! Liên quan đến vn đ này, hơn mt thp niên trước, mt v giáo sư uy tín ra đề ngh vi gii tr chúng tôi cn sa đi cách xưng hô thiếu văn hóa đi vi người ngoi quc. Nhìn li, nhiu người nhn ra rng đôi lúc mình xưng hô trt vì thói quen, và vì nh hưởng ca nhng người chung quanh. Đúng là có nhng cái thói quen nm n trong tìm thức hay tàng thc, mà nếu không nhn ra thì s chng ai thay đi.

Hai, nhiều người đàn ông Vit Nam dùng "nó" khi ám ch v mình. Trong s này tôi tin rng t l n v hay trng v, và k c s v không chng, không phi là nh. Có th là thói quen chăng ! Tôi không nghĩ là thói quen thôi mà chủ yếu là vn đ vai vế trong gia đình Vit Nam. Văn hóa Vit Nam vn ch yếu là văn hóa gia trưởng, mà trưởng đây hin nhiên là người chng người cha. Cái thói quen ch có sau khi t trong tim thc hay tàng thức người chng t xem mình là trên v, có quyn hơn v, và mun gi v ra sao thì tuỳ h. Vn có nhng người ý thc hơn không dùng "nó" khi nói v v mình trước bc dưới, nhưng khi nói chuyn vi bc trên, vn tr li dùng "nó".

Vì thói quen, vì xem mình là gia trưởng, hay vì lý do gì đi na, tôi cho cách xưng v mình là nó vi bt c ai đu không thích hp. Tt c đu mang tính cách khinh khi hoc coi thường v mình.

Tại sao không thích hp ?

Bởi, th nht, coi thường v mình chng khác gì khinh khi chính mình vậy. Mt người được tôn trng hay không thì ch yếu là vì tư cách ca người đó ch không bao gi nên là vì phái tính c. Ngoài ra, khi chúng ta vô ý coi thường mt người khác, thiếu đi s kính trng qua cách xưng hô chng hn, thì điu đó cũng nói lên được cái cung cách và tư duy ca chính mình vy.

Thứ hai, s coi thường trong cách xưng hô như thế, và t đó cung cách hành x, có liên h mt thiết đến bo hành trong gia đình. Mt cách tương đi, rt khó đ mt người s dng bo lc vi người mình kính trọng, và rt d đ mt người s dng bo lc vi người mình khinh khi. Như chiến dch Chng bo hành do chính ph Liên bang, Tiu bang và Lãnh th Úc phát đng mang tên Tôn trọng (Respect) nói :

"Thật là quan trọng đ hiu vòng ln qun ca bo hành. Không phi s bt kính nào đi vi ph n đu dn đến bo hành, nhưng tt c mi bo hành đi vi ph n đu bt đu t nhng hành vi bt kính. Tt c chúng ta đu có th góp phn ngăn chn ngay t ban đu".

Để góp phần ngăn chn ngay t ban đu, suy nghĩ và hành đng ca mi chúng ta cn phi thay đi. Là người ln, chúng ta cn có trách nhim dy d con em ca mình, làm gương cho con cháu, đ các cháu hc được cái đúng cái sai, nhưng trên hết hc cách tôn trng ln nhau và tôn trọng chính mình. Không thay đi lúc ban đu thì s mun màng.

Tôi còn nhớ rõ như ghi trong đu câu chuyn xy ra cách đây hơn 30 năm ti Vit Nam. Mt ông chng bm nhu lôi v con ông ra đánh đp mt cách tàn nhn, hu như mi ngày, và có khi treo vợ ct ngược đu trên dây thng. Nguyên cái xóm đó, và c cái xã hi đó, thi đó, không làm được gì. Mi ln đi hc v tôi nghe tiếng khóc, tiếng rên, như rít vào tai tôi, làm đau nhói con tim. C ám nh tôi mãi. Tôi đi vượt biên sau đó nên không rõ chị y có còn sng dưới bàn tay thô bo ca người chng vũ phu không.

Chị cũng ch là mt trường hp tiêu biu trong vô s nn nhân ca bo hành ti Vit Nam.

Tôi không rõ vấn nn này có gim trong 30 năm qua không ? (nhìn con s do LHQ đưa ra tôi tht là bi quan). Xã hội Vit Nam bây gi, cái đo lý con người xung cp mt cách kinh khng, và người ta thường gii quyết vi nhau bng bo lc (khi lut pháp không gii quyết được gì nếu không có th tc đu tiên, và khi lut pháp ch bo v Đng cm quyn). Nên tôi không khỏi lo ngi hơn đi vi nn bo hành ti Vit Nam ngày nay.

Nếu suy nghĩ thêm mt chút, làm sao mà không lo ch !

"Nó" có thể là con gái ca mình, là ch mình, là em gái mình, là m mình, là cô mình, là dì mình, là m mình, là cô giáo ca mình, là những người bn n ca mình, là bà ni bà ngoi ca mình, là v mình v.v... Là tt c nhng người mình quý mến và thương yêu mà.

Tôn trọng người khác, không ch người quyn uy chc trng, mà c nhng người thuc cp, nhng người nh tui hơn, đa v thấp hơn, như tr em, người tàn tt, người thp c bé ming, là bước đu trong hành trình này. Đó cũng là bước tiến trên hành trình văn minh ca nhân loi.

Đó mới là nhân quyn đích thc.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 20/03/2020

Published in Diễn đàn

Việt Nam là mt quc gia tr. Tr đây là dân s. Tuy s liu t nhiu ngun có th khác nhau, đim chung mà đa s các ngun này đng ý là rng ít nht có hơn 50 phn trăm dân s tr, t 16 đến 30 tui, đang sinh sng ti Vit Nam. Dân s Vit Nam hin nay ước đoán khoảng 97 triu. Nếu thế thì có gn 50 triu người Vit tr lên được xem là tr.

gioitre1

Tôi có cảm tưởng đi đa s gii tr Vit Nam rt cô đơn, không có hướng đi, không th nhìn ra mt tương lai gì tích cc, bn vng ch đi h.

Theo Ngân hàng Quốc tế (World Bank) thì dân s Vit Nam vào năm 2018 là 97 triu, trong đó 70 phần trăm dân số dưới 35 tui. Nhiều người Vit xem 35 tui là vn còn tr. Năm 2020 có th gia tăng hơn chút. Nghĩa là có khong 68 triu người Vit được xem là tr.

Dữ liu mà tổ chc BMI đưa ra tuy chưa cp nht nht, nhưng cho biết đến cui năm 2018 thì có khong 170.000 sinh viên hc sinh đi du hc trên toàn cu. Phn ln là t túc, chiếm 90 phn trăm, không nht thiết là con ông cháu cha và cũng không được hc bng hay h tr nào t phía chính quyn.

Những người tr Vit Nam không dính líu gì đến Đảng cộng sản Việt Nam, bao gm c 90 phn trăm người tr có cơ hi t túc đi du hc khp nơi, nghĩ gì v tình trng đt nước Vit Nam hôm nay ? Phn ln sinh sau 30 tháng Tư năm 1975, h biết gì và nghĩ gì v chiến tranh Vit Nam ? H hiu cuc chiến này hai, hay nhiu chiu, hay ch hiu góc cnh mà Đảng cộng sản Việt Nam và các b phn tuyên truyn và truyn thông ca nhà nước này mun h hiu thôi ?

Nghĩ về đt nước Vit Nam hôm nay, gii tr Vit Nam t hào hay ti nhc ? Hay không quan tâm/vô tư (indifference) ? Qu tht là khó biết. Có l chưa có mt cuc thăm dò ý kiến nào khách quan và tương đi rng khp, đi din cho các tiếng nói khác nhau và nhiu thành phn tr khác nhau, được t do bày t quan đim ca mình mà không s b khó khăn, rc ri hay trù dp t phía chính quyn.

Suốt 45 năm qua, nht là trong 10 đến 15 năm qua, ngày càng có nhiu người tr Vit Nam dám nói lên những gì h nghĩ, cho du nó khác bit hoc đi ngược li vi quan đim ca nhà cm quyn. Cho du h đã b bt, đánh đp, ngược đãi và tù đy. Cho du gia đình h cũng b áp lc, bao vây kinh tế, và ngay c chính gia đình h cũng x dng các hình thức da nt, tng tin bng tình cm (emotional blackmail). Tt c phn ln vì s, vì thương con, không mun con mình b đi x ti t, tù đy v.v... Vâng, vn có nhng cá nhân can trường, vô úy như thế trong xã hi Vit Nam. Nhưng quá ít. Cho đến nay vn chỉ đếm trên đu ngón tay.

Vì sao vậy ? Ti sao mt đt nước có hơn 50 triu người tr, ngay c 68 triu người dưới 35 tui, mà s lượng người tr dám vượt qua s hãi, dám nói lên nhng suy nghĩ trái chiu, quá ít i đến thế ? Mt hin tượng xã hi hiếm có và khó hiểu. Nói thế nhưng tôi đã may mn gp được mt s bn tr rt gn d và đang n lc hết mình đ mang li nhng thay đi nh cho chính mình và xã hi chung quanh.

Những người tr sng Vit Nam c đi thì khó ly gì so sánh, mc du ngày nay h có thể truy cp thông tin trung thc hơn t các mng. Thông tin là mt chuyn. Nhưng thi nay tin tht tin gi cũng tràn lan. Làm sao biết hư thc đ so sánh ? Và bao nhiêu bn tr ngày nay ý thc làm điu này, có tư duy đc lp, có tinh thn và dám ni kết nhau ? Hẳn nhiên là có, nhưng không ai biết rõ được con s. Chc chn thi nào cũng có nhng người lý tưởng, nht là gii tr. Nhưng đ tr thành sc mnh như nước, đ hi t các git nước này thành thy triu, h cn hiu, thông cm và h tr rt nhiu v mi mặt.

Nhưng ngoài nguyên do bo lc t phía chính quyn, gia đình, theo tôi, vn là cn tr ln nht trong bi cnh xã hi Vit Nam.

Những người tr được đi du hc, mang quc tch Vit Nam đang khp nơi, thì ch yếu n lc tìm kiếm mnh bng làm hành trang cho sự nghip ca mình trong tương lai. Đó là mc tiêu mà đi đa s cha m Vit Nam mong mun. Rt chính đáng thôi. Đi đa s gia đình dành dm ti đa đ dn khong 40 phn trăm, hay hơn, ngun thu nhp gia đình cho con em mình có cơ hi được đi du hc. Ngược li, là thân phn làm con thy cha m làm vic kh nhc, người con nào mà không thương yêu b m mình và mun tp trung hc tp đ có được mnh bng và công vic làm tt. Được như thế thì b m h đã mãn nguyn ri. Cho nên rt hiếm có nhng bn trẻ có tư duy đc lp đ chn con đường riêng cho mình. S bao nhiêu phin toái liên ly và nht là s b m bun. Ph thuc kinh tế và nng tình thương là hai trong các yếu t chính tác đng lên suy nghĩ và hành đng ca các bn tr Vit Nam hôm nay.

Sống dưới mt chế đ đc tài cng sn, không ít thì nhiu bn tr nào cũng b nh hưởng bi môi trường giáo dc, bi các chính sách giáo dc quái g và phn khoa hc trong đó vn còn phn nào đó đt nng hng hơn chuyên. Hay nói theo ngôn ng "ci m" hơn chút từ ông Nguyễn Phú Trng là va hng va chuyên thì mi "tt". Thay vì đt trng tâm con người là chính, chế đ này ch trương đt các ý thc h chính tr vô bo tưởng lên gii tr, t mm non đến tui trưởng thành như thế, mun biến h tr thành nhng người phc v đng, không phi phc v cho đt nước dân tc. H khôn khéo tuyên truyn đ nhp nhng hai là mt. Yêu nước là yêu xã hi ch nghĩa v.v… Đng và nhân dân là mt.

Dân tộc Vit Nam đã đu tranh hào hùng đ chng ngoi xâm, nht là k thù phương Bắc, hàng ngàn năm qua. Đng cng sn Vit Nam ch mi thành lp 80 năm qua. H mun người dân Vit Nam, nht là gii tr sinh sau 1975, biết rng ch có h mi đánh thng Pháp, M, Trung Cng v.v… H mun gii tr ch nghĩ rng lch s Vit Nam cn đi là lịch s bách chiến bách thng do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đo. Cũng như Đảng cộng sản Trung Quốc, h mun xóa b, nếu được, không thì sa li và viết li lch s, đ các thế h hôm nay và mai sau không thc mc, không đt vn đ, và sau cùng chp nhn phiên bn lch s này. Mt phiên bn đầy di trá, bóp méo s tht, dng chuyn t không đến có, xóa cái t có đến không !

Tôi có cảm tưởng đi đa s gii tr Vit Nam rt cô đơn, không có hướng đi, không th nhìn ra mt tương lai gì tích cc, bn vng ch đi h. Con đường tt nht là tìm cho mình một công vic làm tt mt xã hi tiến b. Có th tôi sai, nhưng nhìn chung thì 90 phn trăm, hay hơn, gii tr Vit Nam là như thế. Chúng ta có nên trách h không ? Chúng ta đã làm gì đ giúp h, nâng đ h, chia s kinh nghim và kiến thc ? Chúng ta có trình bày sự tht đ h t tìm hiu thay vì cũng tuyên truyn, nhi nhét, áp đt ? Chúng ta có tht s lng nghe nguyn vng ca h không hay bác b mi suy nghĩ tiếng nói ca h ? Chúng ta đã làm gì đ truyn cm hng và tinh thn lên cho h thay vì nghi ngờ và ch trương không tiếp cn ?

Đây là những câu hi mà nhng người quan tâm đến đt nước cn phi thc lòng suy nghĩ và tr li. Cht xám và tương lai nm đó, nhưng c nhìn h như mi đe da thay vì có tinh thn t tin đ nhìn thy là cơ hi quý báu.

Khi không hiểu mt đi tượng tr vi mt tim năng khng l, và là tương lai ca đt nước, và có sc mnh chuyn hóa xã hi, thì chúng ta đã tht bi ngay t đu. Làm sao có th kết ni vi h hay nh hưởng tích cc lên h nếu chúng ta không hiu hcả ? Không hiu c nhng người tr ti Vit Nam và nhng sinh viên đang du hc đang nghĩ gì mun gì !

Tiếp sau đây, tôi chia s mt s suy nghĩ ca các nhà hot đng ti Vit Nam đ hy vng qua đó giúp cho tt c nhng ai quan tâm phn nào hiu hơn về suy nghĩ ca mt s thành phn gii tr hôm nay, dù chúng ta có đng ý vi h hay không.

*******************

Trong thời gian qua, tôi may mắn có cơ hi tiếp xúc vi mt s bn tr Vit Nam. Không nhiu. Chng 20 bn tr li. Tt c các bn đu là nhng người lý tưởng mun góp phn thay đi xã hi ngày mt tt hơn. Có th nói các bn là nhng người phi thường trong mt bi cnh xã hi bất thường !

gioitre2

Tôi có cảm tưởng đi đa s gii tr Vit Nam rt cô đơn, không có hướng đi, không th nhìn ra mt tương lai gì tích cc, bn vng ch đi h.

Đầu tiên là h phi vượt qua được chính mình, các cám d ca cuc sng vt cht chung quanh. Hi xưa ai cũng nghèo như nhau. Đi hot đng hiếm có ai mà có tin. Ngày nay thì hoàn toàn khác. Đi hot đng là mt hy sinh ln, mt s chn la lm ri ro và đy bất an.

Kế đến là phi vượt qua được nhng lo lng và áp lc ca gia đình. Đây là ca i ln nht, khó khăn nht đi vi các bn. Đi đa s các bn đu phi vượt qua các áp lc này, hoc nếu không qua ni thì tìm cách du gia đình và hy vng mt ngày nào đó gia đình đành phải chp nhn. Ni lo b an ninh biết nhng hot đng ca các bn chưa chc ln bng ni lo canh cánh v b m có hiu, chp nhn, khoan nói đến h tr các vic làm ca mình ? Hay b m s tìm mi cách cn tr, k c các hình thc da nt, tống tin bng tình cm (emotional blackmail) ?

Sau cùng là va chạm thc tế. Dù có lý tưởng cao c, các bn s sng ra sao ? S làm gì va đ sinh nhai va hot đng ? Nếu hot đng thì ly gì đ sinh nhai ? Nếu sinh nhai thì làm sao hot đng cho hiu qu ? Còn nếu làm c hai thì chng gì ra gì, h biết vy !

Nhìn chung quanh ai cũng chạy theo đng tin. Ai cũng "thc tế". Còn các bn, ch bt nhiêu người làm sao thay đi được gì ?

Những câu hi này, tuy các bn không có câu tr li, nhưng tâm hn và tm lòng cứ kêu gọi các bn tiến ti. Nó không ngng thúc dc. Tôi thương mến và khâm phc các bn quá.

Trong cuộc trao đi mi đây vi bn Minh Tâm, mt nhà hot đng ti Vit Nam, tôi hi bn nghĩ sao v các phong trào và các t chc đu tranh ti hi ngoi ? Bn nói rằng thú tht vi anh, nói ra thì xúc phm và có th làm anh và người khác bun, nhưng em thy "phong trào bên ngoài chng ăn nhp gì vi trong nước". Tôi hi thêm bao nhiêu điu và Minh Tâm chia s thêm như sau :

"Vấn đ ca người Vit Nam cũng không phải phức tp gì lm anh .

Thật ra thì không phi người Vit trong nước h không biết, mà h s, ri nó thành mãn tính, cho nên h ch biết lo cho thân ca h trước.

Kế đến, h c nghĩ chng đi là b bt... nhưng thc tế không phi như thế. Mình làm sao giúp cho họ thy và biết nhiu cách khác nhau đ h tham gia.

Rồi sau đó dn dn kết ni h li vi nhau.

Nhưng đ làm như thế thì cn có kh năng thuyết phc.

Tuy nhiên phong trào đấu tranh đa phn, không phi là tt c, ch biết chi bi. Ngoài ra thì vn có tư duy t cho mình là tinh hoa, và mun lãnh đo người khác. Thêm vào đó, h kêu người trong nước thay đi tư duy, t b cái tôi, mà h lai không t b cái tôi ca mình đ to ra cái tôi mi vi người trong nước. Sau cùng h đt nng vào hình thc, chấp vào thể thc, hơn là thc s mun dân ch t do cho Vit Nam. Em có cm tưởng nhiu người vn mun đu tranh cho cái nn dân ch t do ca trước năm 1975, trong khi dân ch đã tiến rt xa ri.

Còn những người có nhân cách ti Vit Nam h thy nhng người khác không bằng h nên h không tin và thm chí coi thường.

Cho nên những người hot đng trước tiên phi tr thành người đàng hoàng.

Rồi làm các công vic thiết thc.

Thì sẽ dn dn mang li thay đi.

Chứ em thy 45 năm ri, có hàng trăm t chc bên ngoài, bỏ biết bao nhiêu tin và sc lc, nhưng có thc s to ra s thay đi gì không ? Trong nước có my ai biết đến h không ? Hay ch là đu tranh cho tha ni hn ca mình ?...".

Những li nói tht lòng ca Minh Tâm, dù có th khó nghe đi vi nhiu người, đã làm tôi suy nghĩ nhiều.

"Thuốc đng dã tt, s tht mt lòng". Đã 45 năm ri, đã đến lúc chúng ta cn chăm chú lng nghe bng hai l tai, bng tm lòng thành, bng tình thương, s đng cm và s tôn trng ý kiến ca mi và mi thành viên có tm lòng cho Việt Nam, dù h có tr đến my. Dù h ch mi 15 hay 18 tui, 30 hay 35 tui. T do ngôn lun ca mi người phi được tôn trng phi không ? Trên hết, h đáng được kính trng và trân quý bi vì s dn thân và hy sinh ca h, ít có ai trong chúng ta hi ngoại hiu thu được.

Tôi cũng thực hin mt cuc kho sát rng hơn, tuy vn còn gii hn, vi các nhà hot đng ti Vit Nam cũng như các bn tr trong và ngoài nước. Tôi s trình bày nhng suy tư và ý kiến thng thn ca các bn trong các bài ti.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 04/03/2020

Published in Diễn đàn
samedi, 22 février 2020 21:00

Covid-19 và Tập Cận Bình

Chỉ chưa đy hai tun, k tbài viết v Covid-19 (coronavirus, nay được gi tên mã là Covid-19), nay số nhim bnh gia tăng tht khng khiếp.

tcb1

Biểu ng kêu gi chng lây lan virus Covid 19 ti Bc Kinh.

Số Covid-19 tăng vt trong 12 ngày qua

Theo viện nghiên cu tĐại hc John Hopkins vào hôm nay 21 tháng 2, thì nạn dch Covid-19 hin có 76.726 người trên thế gii b mc bnh, 2.247 người chết, 18.547 người được cha tr. Nghĩa là s người chết tăng gn gp ba trong 12 ngày. Nhưng điu tích cc là s người được cha tr cao gp chín ln. Có 75.466 trường hp nhim bnh nm trong đi lc, chiếm 98.36 phn trăm. Ngoài Trung Quc có 27 quc gia khác (không tính Hng Kông và Macau được xem là khu t tr nhưng thuc Trung Quc) có người dân b nhim.

Trong khi đó, Báo cáo Tình hình số 31 của T chc Y tế Thế giới WHO vào ngày 20 tháng Hai cho biết hin nay có 75.748 trường hp được phòng thí nghiệm xác nhn là b nhim (548 ca mi). Có 2.121 ca chết (115 ca mi), vi 8 ca ngoài Trung Quc (5 ca mi).

Cả hai báo cáo trên đu cho biết ngoài Trung Quc thì Nam Hàn hin đang có s b nhim Covid-19 cao nht, 156 ca theo John Hopkins và 104 ca theo WHO. Sau đó là Nhật, 97 ca theo John Hopkins và 85 ca theo WHO. Sau đó là Singapore, Hng Kông, Thái Lan, Đài Loan, Mã Lai, Đc v.v… Chiếc du thuyn Diamond Princess cp bến ti Yokohama hin có tng cng 643 ca theo John Hopkins, và 621 ca theo WHO.

Con số báo cáo ca các cơ quan y tế hay truyn thông khác cũng chênh lch nhau. Chng hn, tNew York Times ngày 21 tháng Hai cho biết có 76.100 ca b nhim Covid-19, trong đó có 2.245 người chết. Gn ging con s mà Đi hc John Hopkins báo cáo.

Tại sao có s chênh lch con s

Sự chênh lch con s báo cáo là điu hoàn toàn d hiu, trong trường hp này, vì nhiu lý do khác nhau.

Đầu tiên là do s kim soát và bưng bít thông tin ca Bc Kinh, bn cht c hu ca h đi vi mi vn đ và mi lĩnh vc, đc bit nhng gì có kh năng gây bt li cho chế đ. Bc Kinh đã tng làm như thế vi bao nhiêu sự kin ln nh khác nhau, chng hn vi con sGDP, rồi nn dch SARS năm 2002 (mà họ vn ph nhn ch vì lo lng cho s n đnh và cai tr ca Đng Cng sn Trung Quc, dn đến 774 cái chết trong 17 nước, trong đó có 300 người Hng Kông) v.v... Ri bây gi đến Covid-19. Tiếp theo là vic báo cáo gian, bệnh thành tích, tt khoe xu che v.v… cũng nm trong các bin pháp lâu nay được các lãnh đo đa phương như Vũ Hán cũng như ca Bc Kinh, hay nói chung toàn Đảng cộng sản Trung Quốc s dng. Cung cách lãnh đo tp trung ca Trung Qukhuyến cáo các quan chức đa phương v vic đưa thông tin tiêu cc đến Bc Kinh. Kế tiếp là cách chẩn bnh, vốn rc ri phc tp, li din ra trong mt bu không khí ht hong và hn lon, và thiếu các chun mc căn bn. Vì như thế nên ch ni ngày th Năm 13 tháng Hai, 18.480 ca mi được phát hin.

Ngoài ra, chính sách đối ngoi cng rn ca Bc Kinh đã phn nào nh hưởng đến các quc gia khác, và các t chc quc tế như WHO. Đi vi các quốc gia khác thì Bc Kinh cc lc lên án M, Úc hay các quc gia nào ban hành lnh cm đi li vi các du khách t Trung Quc, hay cm các chuyến bay t Trung Quc đến, chng hn. Úc đã gia hạn lnh cm đi li, lẽ ra đã hết hn t th By 15 tháng Hai va ri, nay gia hn đến th By 22 tháng Hai, và có th gia hn thêm tùy theo tình hình. Quyết đnh này đã gây bao khó khăn cho người cn phải đến Úc gp, trong đó có c100 ngàn sinh viên du học ti Úc t Trung Hoa đi lc. Trung Quc cũng s dng chính sách ngoi giao hung hăn của mình đi vi t chc WHO. Đu tiên là áp lc đ WHO t chi công b tình trng khn cp ca Covid-19 đi vi sc khe toàn cu cho đến gi phút cui khi mà h không th làm gì khác. Và ngay c thế WHO cũng kêu gi các nước không áp đt lnh cm du lịch hoc thc hin các bin pháp quyết lit khác đ cô lp Trung Quc. Ngoài ra Trung Quc còn áp lc WHO t chi cho phép Đài Loan tham gia trc tiếp vào các cuc hp bàn v Covid-19. Cho nên không có gì ngc nhiên c khi WHO báo cáo mt cách cn trng, chỉ ghi nhn con s được xác nhn trong phòng thí nghim, trong khi đó nhiu bnh vin ti Trung Quc không còn ch cha và c h thng y tế có lúc đã không đ kh năng đ đi phó. Vì thế mà con s WHO trình bày mi ngày trong bn Báo cáo Tình hình đã thp hơn nhiu so vi John Hopkins hoc các cơ quan truyn thông ti đa phương nm ngoài Trung Quc.

Phải chăng vì thế mà cách đây vài hôm chính quyn Trump th hin ý đnh mun ct ngun vin tr gm 3 t đô la cho các chương trình y tế toàn cu, trong đó có tài trợ t chc WHO ? Theo B Ngoi giao Hoa Kỳ thì vic ct gim tài tr này là nhằm mc đích "tìm trách nhiệm gii trình và hiu năng cao hơn" t hai t chc WHO và PAHO (Pan American Health Organization).

Covid-19 và Tập Cn Bình

Nạn nhim Covid-19 là mt trc nghim đi vi ông Tp Cn Bình v kh năng lãnh đo trước mt khng hong kinh tế và nhân đo ln nht hin nay.

Theo chuyên gia Elizabeth Economy thì bảy năm qua, ông Tập đã thiết kế mt h thng đ chng li mt cuc khng hong như thế, bao gm vic tp trung quyn lc, kim soát và điu hành các h thng nhà nước tr trên xung dưới, gii hn các thông tin trong và ngoài biên gii Trung Quc, và thông qua mt chính sách đi ngoi quyết đoán được thiết kế đ v v và ép buc các nước khác thc hin như Trung Quc nói. Mt phn nào đó h thng này chng minh ông Tp đang thành công. Đảng cộng sản Trung Quốc đã cách ly được các tnh vi dân s c 100 triu, xây dng các bnh vin tm thi và trung tâm kiểm dch ln trong mt vài tun ngn ngi, đng thi các quan chc Trung Quc đã gii quyết bng phương cách bt mm các nhà phê bình và kim soát các câu chuyn công khai v s bùng phát, như vi bác sĩ Lý Văn Lượng (Li Wenliang). Cũng vì thế nên mun hiểu tường tn và thc tế tình hình Covid-19 ti các tnh b nhim hin nay là mt th thách ln. Trong h thng như thế, Bc Kinh d dàng đ li cho các viên chc ti đa phương, và nếu cn cách chc tnh trưởng hoc bí thư đ trn an dư lun, đc bit khi s vic không xy ra như h mong mun. Như tp chí The Economist nhận đnh, khi Trung Quốc ca ông Tp gp phi rc ri thì đng s gi nhng người cng rn đến đi phó, như h đã gi ông Xia Baolong, người tng làm phó cho ông Tp ti Zhejiang, bây gi được đ c đng đu chính quyn trung ương ti Hng Kông và Ma Cao đ gii quyết nhng s chng đi chính quyn t tháng Sáu năm ngoái đến nay.

Dù có nhiều s ch trích v cung cách ông Tp gii quyết khng hong Covid-19, ông vn còn kh năng kim soát quyn lc trong tay, và vn được s ng h mnh m ca Đảng cộng sản Trung Quốc. B trưởng Ngoi giao Trung Quc Vương Ngh, trong cuc phng vn vhãng thông tấn Reuters ngày 14/2, cho biết : "Ch dưới s lãnh đo ca Ch tch Tp Cn Bình chúng tôi mới có th kim soát bnh dch bt ng mà đã lây lan quá nhanh. Đây không ch bo v sc khe ca người dân Trung Quc mà còn ngăn chn s lây lan nhanh ca dch bnh trên thế gii…".

Cho nên những người dân Trung Quc nào mong mun ông Tp bị phê phán hay cách chc qua s kin này thì h s tht vng. Mc du uy tín ca ông Tp b nh hưởng nng n gn đây, nht là khi giới trí thc Trung Quc đã lên tiếng đ li cách điu hành ca ông và yêu cu ông chính thc xin li bác sĩ Lý Văn Lượng, nhưng không phi vì thế mà ngôi v ông Tp b lung lây. H cũng s tht vng hơn nếu mong đi rng Đảng cộng sản Trung Quốc s thay đổi để chính h được biết nhng s tht, đ hiu được nhng điu cn thay đi mà qua đó các s kin như Covid-19 hay SARS không xy ra na, hay đ có nhng lãnh đo tht s công minh và liêm chính, như công dân ca nhng quc gia tiên tiến khác đang được hưởng. Những điu này s không xy ra cho đến khi nào không còn nhng hoàng đế như Tp Cn Bình hay mt nhà nước đc đng như Trung Quc hin nay. Khi nào vn còn ông Tp hay Đảng cộng sản Trung Quốc thì h s quyết đnh thế nào là s tht. Tuy thếtạp chí The Economist kết lun rằng dù cái chết ca bác sĩ Lý Văn Lượng ri s đi vào quên lãng, ging như các quc gia được phc hi sau các cơn "đng đt", nhưng những ai cm nhn được đng đt s không bao gi quên hay tin tưởng vào s vng chc ca nó như thế mt ln na.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 22/02/2020

Published in Diễn đàn
mardi, 18 février 2020 23:01

Mỗi ngày để được yêu thương

Cám ơn đi mỗi sm mai thc dy

Ta có thêm ngày nữa đ yêu thương

Câu nói trên đã đeo đuổi tôi sut cuc đi. Trong nhà tôi không nh t khi nào tôi đã được tng bn thư pháp vi hàng ch này.

Nhưng vào ngày 14 tháng Hai năm nay, Valentine’s Day, Ngày Tình yêu, nó gi li trong tôi bao nhiêu k nim.

mot0

Hồi nh, trong nhng lúc cô đơn, bun ti nht, tôi luôn nghĩ đến M tôi, nht là nhng khi M v thăm ông ngoi tôi Huế. Mi ln M tôi đi xa, tôi cảm thy nhng ngày đó như dài vng vc. Ăn không ngon, ng không yên, tôi ch trông M v đ được bên M. Được ng bên cnh M. Hình như các anh ch tôi và tôi đu mun ng bên M cho đến khi gn 10 tui, đến khi không còn ch nào đ nm bên M nên phải nhường cho các em nh hơn mình. Tình yêu thương ca M tôi dành cho các con, cho hc trò ca M, và nhng người chung quanh, cho đến nay vn còn đy p. M cho đi nhiu lm, vô hn. Và M tôi cũng nhn được rt nhiu, vô hn. M tôi hnh phúc khi thy các con, cháu và chắc vui v thành đt, và M cũng đau bun khi thy chúng tôi có nhng kh tâm riêng. Valentine’s Day là ngày tôi thường nghĩ đến tình thương bao la ca M.

Và tôi cũng nghĩ đến cô giáo ch nhim ca tôi, mt người cô hin t mu mc và thánh thiện, vào ngày Valentine’s Day năm nay. Nếu không có cô, tôi s không là tôi như ngày hôm nay. Cô không cm hóa tôi bng nhng li đe da, nhng thước th tay, nhng cuc mng vn vi B M tôi. Cô đã dùng tình thương, cm thông, tha th và bao dung đ tôi nhận thy nhng điu mình làm, sai hay đúng. Hơn na Cô luôn ghi nhn và trân quý nhng điu tôi làm tt, nhng đóng góp nh nhoi ca tôi cho xã hi chung quanh. Mãi cho đến bây gi. Cô vn là cô ca tôi, dù tôi có ln có già có là gì đi na trong hin tại hay tương lai. Tôi thương quý cô như người M th hai ca tôi.

Ngày Tình yêu năm nay, tôi lại nghĩ đến bao người, nhng cô thy giáo cũng như nhng người làm thin nguyn trong các tri t nn, ti Đông Nam Á nói riêng các tri t nn trên toàn cu nói chung. Riêng tôi, tôi còn nhớ nhng thy cô đến t M, Hòa Lan, Mã Lai, Hng Kông, Úc v.v… đã dy hc trong các tri t nn vào thp niên 1980 và 1990. H tn ty vi hc trò, luôn đến sm v tr. Không ch dy, h còn quan tâm chia s và giúp đ bao nhiêu điều khác trong bao khn khó ca người t nn. Có hai người, mt M mt Hòa Lan, đã thương yêu người t nn và tn ty sut ba thp niên, trước trong và sau khi tôi ri tri t nn. Tôi không bao gi quên được nhng tm lòng vàng này. Hôm nay nghĩ đến h, tôi không biết cho đến khi nào mi được đn ơn đáp nghĩa cho phi l. Bi vì h không còn trong cuc đi này na.

Ngày hôm nay, tôi có cơ hi trò chuyn vi mt người bn cũ. Chúng tôi trao đi nhau v ý nghĩa Valentine, và nhng câu chuyn tình tht hay và ý nghĩa. Tôi kể cho cô nghe v hai v ân nhân ca người Vit t nn mà bây gi đã khut. Cô hi ti sao hôm nay tôi li nhc v hai người này. Tôi im lng. Và tht tình không hiu vì sao ! Có l trong tìm thc. Ch biết rng tình yêu thương cao thượng của h đã chuyn hóa tôi. H đã sng trong tôi, ging như M tôi, cô giáo ch nhim ca tôi, đã sng trong tôi.

Tôi hỏi cô v đường tình duyên ca cô, cô có hnh phúc không. Cô cho biết người cô yêu thì, vì bi cnh ngoc nghèo, anh không th ly cô. Người yêu cô bao năm trời, thì cô li không yêu, nên sau đó còn ôm mi hn trong lòng. Rt cuc cô lp gia đình vi mt người thương cô tràn đy và hy sinh nhiu v cô, và cô cũng thương yêu anh y, nhưng hnh phúc tht s thì cô không chc !

Tình yêu quả là… không đơn gin. Có my ai yêu, và được yêu, đ sng bên nhau sut đi. Không cn 100 năm hnh phúc ! Ch cn vài năm, mười năm, hai chc năm, nhưng nhng năm tháng y tht s yêu nhau. Đó cũng là dim phúc ri !

Thật ra, nếu so sánh, thì thế h hôm nay tht may mắn. May mn hơn các thế h trước nhiu. Ch trong vòng vài thp niên hoc hai ba thế h tr li, con người có được nhiu quyn và t do hơn, trong đó quyn được yêu và chn người bn đi ca mình. Còn trước đó vic cưới hi vn ch yếu được dàn xếp gia người đng đu ca hai gia đình, khp nơi, nht là nhng nơi mà "truyn thng" vn còn mnh m. Ngày hôm nay tuy mt s nơi trên thế gii vn còn gi quan nim này, nhưng quyn được yêu thương đã tr thành quyn căn bn ph quát ca con người. Cho nên các cuộc hôn nhân không th ph nhn là không có tình yêu tht s. Nhưng t l hôn nhân đ v đưa đến ly d nhau sau vài năm, hay lâu hơn, vn là con s đáng quan ngi.

Điều đó đưa đến câu hi căn bn : trong mt hôn nhân, yêu nhau là đ, hay cn phi thương nhau nữa ?

Ông Nguyễn Hưng Quc đã chia s mt suy nghĩ ngn v điu này vào ngày 14 tháng Hai va qua. Ông viết :

Để dch ch "love", trong tiếng Vit có hai ch : yêu và thương. Chúng khác nhau thế nào ? Theo tôi, khác ch yếu ch : "Yêu" bao hàm ý nim chiếm hu và có tính cht đc quyn, còn "thương" thì không. M thương con, càng nhiu người thương con, m càng mng. Nhưng v yêu chng thì dt khoát ch có mt, không ai được quyn chia s c. Yêu nước cũng vy : người ta không chp nhn s chia s vi các nước khác. Có điu, đến la tui nào đó, gia các cp tình nhân hay v chng già vi nhau, người ta thường dùng chữ "thương" hơn là "yêu" : Vi h, lúc y, ch "thương" sâu đm và đm thm hơn, trong khi ch "yêu" li có v hơi sáo. Phi vy không ?

Độc quyn, dưới bt c hình thc nào, đu có kh năng tr thành ích k và hy hoi.

Bao dung, dưới bt c hình thc nào, đều có kh năng quy t và xây dng.

Có phải vì thế mà trong hôn nhân cn có c hai, yêu và thương, đ có th sng mãi hnh phúc bên nhau, cho đến "răng long đu bc" ?

Hỏi thì hi, nhưng tôi tht s không biết câu tr li. Tình yêu không có mt khuôn thước mẫu mc gì đ làm tiêu chun, đ đo lường được. Cho đến tui này, tôi cũng không biết mình có bao gi đã tng yêu tht chưa, và được yêu tht chưa ? Tôi không nghĩ nhiu v tình yêu, nhưng li ngm nhiu v tình thương. Tôi d cm đng trước nhng tình thương cao thượng gia con người vi nhau. Khi có tình thương và lòng trc n, chúng ta đu mong mun nhng gì tt đp nht cho người mình thương. Khi có s ghen ghét hn thù trong lòng, chúng ta d rơi vào vòng suy nghĩ tiêu cc, có khi trù o, mong đi nhng gì xấu nht xy ra cho người đó.

Có thể tôi sai, nhưng tôi có cm tưởng rng tình yêu thương ngày nay tr thành mt th khan hiếm. Hin nhiên có bao người vn tiếp tc rao ging tình yêu thương, trong tôn giáo, xã hi, t thin v.v… Điu đó không th chi cãi. Nhưng quan sát qua mng xã hi, vi bao nhiêu tin tc tiêu cc, vn là bn cht ca tin tc, người ta d dàng b cun vào cái vòng bên này bên kia, thù nghch, ri nhìn đâu cũng thy màu đen, cũng có cm tưởng như mình đang b đe da, tn công. Tht sự thì thế gii bên ngoài không ging như vy. Tôi vn tin người tt vn hin hu khp nơi. Tính bn thin vn là gc con người, giúp chúng ta tn ti cho đến hôm nay.

Mỗi sáng thc dy, tôi cm ơn tôi vn còn đây, đ có thêm mt ngày na yêu thương. Tôi mong chúc cô bạn tôi, và bao nhiêu người khác, mi ngày sng đ và được yêu thương, ch không riêng gì ngày 14 tháng Hai hàng năm. Và tôi cũng mong tình yêu thương cho con người Vit Nam, cho đt nước Vit Nam, ngày càng nhiu, đ cun sch đi nhng hn thù do ý thức h giáo điu và nhng hành x đc ác hy dit người Vit trong thế k qua, đ Vit Nam được ct cánh thăng hoa.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 18/02/2020

Published in Văn hóa
mardi, 11 février 2020 22:36

nCoV làm mất niềm tin vào chế độ

Mấy hôm nay đi đâu cũng nghe v coronaVirus (nCoV). nhà. trường hc con cái. công s. ch gp g bn bè. các ba ăn vi gia đình. Trên truyn hình. Trên mng xã hi v.v. Có l không nơi nào tránh khi thông tin và bình lun v nCoV này trong nhng ngày qua.

ncov1

Phóng ảnh vi khuẩn Virus Corona. Ảnh minh họa 

Theo viện nghiên cu tĐại hc John Hopkins vào hôm nay 9 tháng 2, thì nạn dch nCoV hin có 34.549 người trên thế gii b mc bnh, ít nht 813 người đã b chết, trong đó ch có 2 người ngoài Trung Quc, mt ti Phi và mt ti Hng Kông. 2.707 trường hp được cha tr. Người dân thuộc 28 quc gia trên thế gii đã được phát hin là b nhim nCoV, mà phn ln là nhng người đã đến Trung Hoa đi lc.

Trong 28 quốc gia nêu trên thì Singapore chiếm 40 trường hp, kế đến là Thái Lan 32, Hng Kông 26, Nam Hàn 25, Nht 25, Úc 15,… và Vit Nam 13. Ti Nht, có 64 trường hp được phát hin trên du thuyn Diamond Princess, và tt c các trường hp này đang được chính ph Nht cách ly hoàn toàn ti Yokohama.

Mỗi ngày số người b phát hin nhim bnh ngày càng gia tăng. S người b phát hin nhim, hay chết, hôm qua thì hôm nay đã khác, đã gia tăng đáng k. Bây gi các chuyên gia y tế hàng đu đang cn c s liu ln thi gian đ xác đnh t l t vong. Hin nay thì tỷ l t vong khong 2 phn trăm (so vi SARS năm 2002-2003 là 10 phn trăm). Yếu t quan trng khác trong khng hong này là t l vi trùng lan truyn. nCoV có phát trin nhanh chóng và lan ttuyn rng rãi như SARS không thì hin nay khoa hc vn chưa đánh gía chính xác.

Một s bin pháp phòng nga, và cách ly, đang áp dng hin nay là cn thiết đ ngăn nga s lây lan ca bnh dch này. Chng hn, các chuyến bay đến và đi t Wuhan cũng như t Trung Hoa đi lc, nhng người mi đến phi trường/cng có triu chứng ca nCoV, và ti Trung Quc, cách ly nhng bng nhân vi các nhân viên y tế, v.v… là cn thiết.

Chẳng hn, đi vi Úc,  quan Chính yếu Bo v Y tế ca Úc Châu (Australian Health Protection Principal Committee/AHPPC) đã họp hành hàng ngày đ đưa ra các li đ ngh đi phó vi nn dch này. Trong đó đ ngh mi công dân Úc không đến Trung Quc na. Th tướng Úc áp dng bin pháp gii hạn di chuyển đi vi nhng ai đến Úc t Trung Hoa đi lc sau ngày 1 tháng Hai va qua. Nhng ai không phi là công dân Úc đến t Trung Hoa đi lc thì s không được vào Úc 14 ngày sau khi h đã ri hay chuyn tiếp ti Trung Quc đi lc. Nhng ai có s tiếp xúc gần vi nhng người đã nhim bnh thì phi t cách ly chính mình trong sut 14 ngày sau khi gp người nhim bnh đó. Còn các công dân Úc được rước ra khi Vũ Hán thì hin đang được tm cư ti Christmas Island, và sau 14 ngày chun bnh và nếu không có triệu chng, thì có th được cho v nhà.

Nhưng cũng chưa đ.

Theo Tom Inglesby, Giám đốc Trung tâm An ninh Y tế ca John Hopkins, thì các vic kế tiếp cn làm là : mt, s phn ng mnh m và kiên trì t các chính quyn và cng đng quc tế ; hai, phát trin vc-xin là cp thiết nht hin nay đ làm gim kh năng lan rng và nhng tác hi ca nó mt cách đáng k. Nhưng làm ra được vc-xin thường mt nhiu thi gian, nhiu khi mt c năm. Như thế thì vic ngăn nga s tr nên vt v và khó khăn t đây đến đó. Nhưng nếu được s ym tr và khuyến khích ti đa t chính ph, cng đng quc tế, các nhà t thin v.v. đ có s phi hp gia các ng viên vc-xin muốn nghiêm chnh đt được kết qu thì rt có th có được kết qu nhanh hơn.

Khi đã có được vc-xin thì vn đ làm sao sn xut nó hàng lot, đ nó được đến my chc ngàn người đang b nhim, cũng như nhng ai mun chích nga, trên toàn cu. Đó là mt tiến trình dài và rắc ri. Vn đ sn xut, phân phi hàng lot ti nhiu nơi trên thế gii là hơi bt thường vì phn ln làm ti mt ch. Có th vì nhu cu cp bách hin nay mà WHO cn điu hp khéo léo đ vic này xy ra mt cách tt đp hiu qu nht.

Sẽ mất nhiều thi gian đ đi phó và ngăn chn hoàn toàn nCoV này và nn dch lan tràn ca nó. Nếu chính quyn Vũ Hán nói riêng, và Trung Quc nói chung, coi trng các tiếng nói chuyên môn đc lp nhưng không chính thng, như trường hbác sĩ Lý Văn Lượng (Li Wenliang), người công khai lên tiếng báo đng v s lây lan ca dch bnh corona, thì h qu đâu đến ni như bây gi. Người dân Hng Kông và nhiều nơi khác hong ht cao đ, không ch vì s, mà chính vì không tin tưởng, không còn niềm tin vào cách quản lý thông tin và đưa thông tin trung thực ca Bc Kinh đến người dân. Người dân không còn tin tưởng kh năng ca chính quyn có th bo v mng sng ca h và ngăn chn con virus này. S s hãi ca h là chính đáng, vì đây không phi là ln đu.

Theo thống kê năm 2006 thì 53 phần trăm người dân khp nơi còn tin tưởng rng Trung Quc hành x phn nào đó trách nhim, nhưng đến năm 2019 thì t l này tt xung ch còn 28 phn trăm. Ngoài ra, theo bn khảo sát mi nht ca Lowy Poll thì 45 phn trăm người được kho sát cho biết h không tht s tín nhim Ch tch Tp Cn Bình s làm điu đúng đng đi vi các vn đ quc tế, trong khi đó 23 phn trăm cho biết hoàn toàn không tín nhim ông Tp.

Nạn dch nCoV ở tm quc tế hin nay cn nim tin vào nơi xut phát con dch, tc Vũ Hán nói riêng và Bc Kinh nói chung, có kh năng ngăn nga kim soát và dp tt nCoV càng sm càng tt. Nhưng vi cái đà ngày càng gia tăng nCoV hin nay và cung cách kim soát bưng bít của chế đ cng sn, tht là khó đ lc quan tin rng an toàn và mng sng ca người dân Trung Quc nói riêng và thế gii nói chung là ưu tiên ca Bc Kinh. Vì thế cho nên mi quc gia phi tìm mi cách đi phó tt nht trong kh năng mình lúc này cho đến khi vc-xin được ra đi và có th dùng cho mi người.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 11/02/2020

Published in Diễn đàn

Nạn dch Coronavirus, bắt ngun t thành ph Vũ Hán, cho đến hôm nay đã giết chết 132 người, với gn 6 ngàn người mc nhim, và tiếp tc lây lan ra khp thế gii. Nó đã làm giao đng các th trường tài chánh và rúng đng ni lo ngi toàn cu. Úc cũng có năm trường hp b nhim. Ngoài Úc và Trung Quc thì có hơn 50 trường hp trên 13 quc gia b nhiễm.

thachthuc1

Nạn dch Coronavirus, bắt ngun t thành ph Vũ Hán, đã làm giao đng các th trường tài chánh và rúng đng ni lo ngi toàn cu - Hình minh họa.

Tuy nhiên tin mừng là các nhà khoa hc ti Vin Peter Doherty v Nhim trùng và Min dch thuc thành ph Melbourne, Úc Châu (Melbourne's Doherty Institute, hay tên chính thc là The Peter Doherty Institute for Infection and Immunity) cho biết sáng nay 29 tháng Giêng năm 2020 rng virus Corona đã được trng thành công ln đu tiên theo văn hóa tế bào bên ngoài Trung Quc. Đây là mt bước đt phá đáng k vì nó s cho phép điu tra và chẩn đoán chính xác virus trên toàn cu. Các nhà khoa hc ti Melbourne đã thc hin được điu này khi có được virus Corona trong tay (mt người ti Melbourne đã được xét nghim là có virus này), do đó đã giúp cho các nhà khoa học có khả năng thc s xác nhn và xác minh tt c các phương pháp th nghim, và so sánh đ nhy và các đc tính ca chúng.

Tuần trước, mt nhân viên y tế thuc Bnh vin Hoàng gia Melbourne (The Royal Melbourne Hospital), tng là đng nghip ca v tôi, cho biết rng mt khu đc bit ca bnh vin đã được thiết lp đ nghiên cu, phòng nga và cha tr virus Corona. Qu tht nước Úc có mt văn hóa rt hay : luôn luôn quan sát mi din biến trên thế gii, dù xa xôi đến my, và luôn ch đng trong n lc tìm cách gii quyết nhng vn đ, th thách đe da đến an ninh, hòa bình ca khu vc và toàn cu, trong đó có vn đ sc khe.

Vấn đ y tế, sc khe trong thi đi toàn cu hóa hin nay có nguy cơ lan tràn rt nhanh và rt rng, như chúng ta đã thy qua virus Corona. Trước đây, chúng ta cũng chng kiến h qu ln lao ca nhng bnh chết người như Ebola, cúm/Influenza, Dengue v.v… Sc khe tinh thn và ô nhim môi trường/không khí cũng là nhng th thách ln lao cho nhân loi, dù không nguy him chết người như các bnh dch virus trên.

Trong những năm ti và thp niên ti, nhân loi s phi đi đu vi bao th thách ln lao khác. Và sau đây là những vn đ quc tế liên quan đến an ninh toàn cu.

Một, là s tri dy ca Trung Quc, thách thc Hoa Kỳ, có th nh hưởng lên nn hòa bình và an ninh khu vc và thế gii. Trung Quc vn bin minh h tri dy trong hòa bình, nhưng càng ngày h càng t v hung hăn. Đó là điu phn ln thế gii quan ngi. Hin tượng này còn được gi là bẫy Thucydides. Trước mt, cuc thương chiến M Trung có nguy cơgây suy thoái sâu rộng.

Liên quan đến s tri dy ca Trung Quc là vn đBiển Đông, phần bin mang tính chiến lược. Mt phn ba hàng hóa toàn cu đi qua đây, trị giá 3 ngàn t đô la v thương mi, cùng vi lượng hi sn cũng như du ha và khí đt ti đây. Trong khi đó Trung Quc mun dành ly phn ln ti ch quyn Bin Đông, gây ra nhiu tranh chp gia nhiu quc gia (như Brunei, Campuchia, Trung Quc, Nam Dương, Mã Lai, Phi Lut Tân, Singapore, Đài Loan, Thái Lan và Vit Nam).

Hai, là sự tht bi ca các chế đ đc tài/các nhà nước (failed states) thường đưa đến s di cư/tn to ln trên toàn cu, t Nam M đến Trung Đông, cũng như các quc gia ti Châu Phi. Theo UNHCR thì hiện nay đang có khong gn 26 triu người t nn/mun xin t nn. Tng cng có khong 71 triu người b di tn trên toàn cu. Và con s này ngày càng gia tăng, đin hình như Venezuela trong thời gian qua, chng hn. Trong nhng năm ti, vi nh hưởng ca nn hâm nóng toàn cu (global warming), thì nhiu nơi s b chìm dưới mc nước bin, do đó s càng gia tăng s người b di tn (displaced) nhiu hơn na.

Ba, là dân số thế gii ngày càng gia tăng, có thể lên đến 10 t người năm 2050. Theo United Nations thì dự đoán dân s s lên đến 9,8 t năm 2050, và 11,2 t năm 2100. Thc phẩm và bao nhiêu nhu cu khác đ cung cp cho dân s toàn cu gia tăng như thế là khng khiếp, trong khi môi trường sng ngày càng b ô nhim. Nước Úc có din tích ln và đt đai còn thưa tht, trong khi đi đa s các quc gia khác, nht là Trung Quc và Việt Nam v.v… thì đt đai, rung vườn đ sng, đ trng trt, v.v… ngày càng hiếm hoi. Hơn na, s chênh lch giàu nghèo trong mt quc gia, và trong thế gii toàn cu hôm nay, s không ch là vn đ ca quc gia đó mà s là vn đ ca khu vc và toàn cu. Ngoài ra là các nạn buôn lu người (human trafficking) và nn chuyn nhp lu người (human smuggling) ; các ti phm xuyên quc gia (transnational crimes), từ thuc phin, mãi dâm, vũ khí, hóa cht, nhng hàng hóa hay đng vt b cm v.v… thì ngày càng quy mô và phc tp.

Bốn, là chính tr quyn lc đã tr li ‘tr thù’. Chng hn, căng thng gia M và Iran, hay nói chung là những căng thng và xung đt ti Trung Đông/vùng Vnh Ba Tư. Trong khi đó, mi quan h M và Bắc Hàn cũng không có gì tiến trin tt hơn. M và Nga vn có rt nhiu vn đ vi nhau, nht là hai quc gia còn hàng ngàn đu đn nguyên t v.v… Và Châu Âu vn lo ngi mi đe da t Nga.

Năm, là nạn khng bố toàn cu (terrorism). Nó vn tiếp tc là mi quan ngi to ln hin nay.

Sau cùng, chủ nghĩa dân túy, dân tc, b lc và cường quyn đang gia tăng trong khi xu hướng dân ch b thoái lui. Chính tr bn sc (identity politics) tiếp tc gây chia r sâu sc ngay ti các quc gia có nn dân ch tiên tiến hàng đu.

Liên Hiệp Quc cũng liệt kê nhiu vn đ quc tế nh hưởng lên toàn cu mà không mt quc gia nào có kh năng gii quyết mt mình. Bao gm : Các th thách ti Châu Phi ; lão hóa (ageing) ; bnh AIDS ; năng lượng nguyên t (atomic enegery) ; các d kin ln đ phát trin bn vng (Big data for sustainable development) ; trẻ em ; thay đi khí hu ; gii thc dân (decolonisation) ; dân ch ; chm dt nghèo kh ; thc phm ; bình đng gii tính ; sc khe, nhân quyn ; lut pháp và công lý quc tế ; di dân ; đi dương và lut v bin ; hòa bình và an ninh ; dân số ; t nn ; nước ; và giới tr. Tất c các vn đ này có nguy cơ dn đến xung đt trên bình din vùng/khu vc hay toàn cu.

Cho nên tinh thần ch đng n Úc, và tinh thn phi hp vì mc tiêu chung ca nhân loi, là ti cn thiết đ hòa bình và an ninh khu vc và toàn cu được duy trì và bo đm trong nhng ngày tháng cũng như nhng thp niên ti.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 29/01/2020

Published in Diễn đàn
samedi, 18 janvier 2020 21:50

Tin giả, tin thật, tin ai ?

Chúng ta đang sống trong thi đi ca thông tin (The age of information). Thông tin tràn ngập. Đến đ không ai trong chúng ta mà không ngp ln bi thông tin.

tin1

Hình minh họa.

Tổng thng, th tướng, b trưởng, đng đu các cơ quan ban ngành v.v… ca mi cơ quan chính ph dân ch cp tiến đu rt bn, nên h đu có mt b phn riêng bit chuyên thu thập các thông tin liên h, đ có nhng truyn thông chính tr (political communication/ public relations) thích ng, nếu có nhu cu. Nhưng ch yếu là đ biết gii truyn thông, và người dân, hin đang nghĩ gì v mình.

Lẽ ra nhiu thông càng giúp cho chúng ta hiu biết, đánh giá và quyết đnh vn đ đúng đn hơn (informed decisions) ?

Nhưng không hn vy.

Thời đi thông tin tràn ngp cũng có nghĩa tràn ngp mi loi thông tin, trong đó có c mi loi thông tin gi (fake news) : thông tin sai lệch/xuyên tc (disinformation) và không tin không đúng s tht (misinformation).

đây cũng xét có nhu cu đ làm rõ vài đnh nghĩa. Theo t chUNESCO  thì tin sai (disinformation) là thông tin sai lệch và c tình to ra đ gây hi cho mt người, nhóm xã hi, t chc hoc quc gia. Nên gi loi tin này là tin xuyên tc. Tin không tht (misinformation) là thông tin sai nhưng không to ra vi mc đích gây hi. Tin gi (fake news) có ý nghĩa ngược vi thông tin tht, bao gm hai loi tin nêu trên.

UNESCO đã làm một công vic rt thc tin là phát hành mt s tay giáo dc và đào to báo chí năm 2019, dy 128 trang, có t đ ‘Báo chí, "tin gi" và tin xuyên tc’ vi mc đích "tăng cường giáo dục báo chí, và n phm này là n lc mi nht nhm cung cp nhng ngun lc tri thc hin đi nht". UNESCO phát hành bng nhiu ngôn ngAnh Việt  v.v…

Giới truyn thông khp nơi, đc bit ti Vit Nam, cũng như hi ngoi, nên tìm hiu n phm này vì vai trò ca truyn thông mang tính quan trng đ giúp người dân hiu biết trung thực và đa chiu, bi như thế người dân mi có th có nhng quyết đnh đúng đn cho cuc sng ca cá nhân mình và đi sng chính tr ca quc gia mình, ti Hoa Kỳ, Úc, Vit hay toàn thế gii. Khi tin tc mình trình bày được kim chng, mang tính đa chiu, và không thiên vị, thì s kh tín ca chính mình, và cơ quan truyn thông mình phc v, s gia tăng.

Tất nhiên vn có nhng người ch mun nghe tin tc nào hp vi nhãn quan chính tr ca mình, chng hn, hoc vi mong đi t trong thâm kín lòng mình. Do đó họ ch chn nhng ngun thông tin đáp ng nhu cu riêng ca h, và không h tiếp cn các loi thông tin khác. Bo th hay cp tiến cũng thế, tuy tt nhiên không phi tt c. Do đó khó có th nào thuyết phc được thành phn này thay đi tư duy hay cách nhìn nhận vn đ.

Dù sao, mọi cơ quan truyn thông đng đn phi có trách nhim kim chng ngun tin t nhiu chiu, và cn có s cân bng (balance) và không thiên v (impartial) trước khi đăng nó.

Facebook, nói riêng, và các truyền thông xã hi, nói chung, vào thời gian đu đã là nơi cung cp nhng ngun thông tin cn thiết và quan trng cho người dân ca các quc gia không có t do ngôn lun và t do báo chí. Tuy nhiên các chế đ cường quyn, vì không th cm cn hoàn toàn, nên đã khai dng nó cho mt trn tuyên truyền ca h.

Peter Pomerantsev  cho rằng "Nhưng ngôn ng, lý tưởng, chiến thut và nhng câu chuyn duy trì cuc đu tranh cho dân ch trong thế k 20 hin đang được s dng bi chính các lc lượng mà h có ý đnh chiến đu". Nói cách khác, các thế lc đc tài chuyên chính cũng khai thác phương thc và k h này, nht là v