Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Văn hóa

16/03/2019

Tiffany Chung, người nghệ sĩ đưa tiếng nói tị nạn Việt vào lịch sử chiến tranh

VOA tiếng Việt

"Chiến tranh Vit Nam đã được lý gii chính thc t phía Vit Nam, trong đó không có tiếng nói ca người miền Nam. Người M cũng lý gii tương t v cuc chiến y, vn không có câu chuyn ca người min Nam". Tiffany Chung chia s v n lc gii thiu góc nhìn v người t nn Vit, vn ít khi được nhc ti trong lch s cuc chiến Vit Nam.

tifany1

Một bc tranh màu nước v người t nn chiến tranh Vit Nam ti trin lãm Tiffany Chung : Vietnam, Past is Prologue (Quá khứ là s khi đu) bo tàng Ngh thut M Smithsonian.

Là một ngh sĩ đương đại M gc Vit và bn thân là người t nn, Tiffany nghiên cu trong nhiu năm v di sn cuc chiến cùng nhng hu qu đ li, thông qua các di vt, như bn đ, video và các bc tranh nêu bt tiếng nói và nhng câu chuyn ca nhng người tng là t nn.

tifany2

Tiffany Chung, nghệ sĩ đương đi M, đang trình bày v các tác phm ca cô ti trin lãm đu tiên ti bo tàng Smithsonian.

"Một s người chn viết sách đ nói v cuc chiến. Đi vi tôi tiếng nói ca nhng người min Nam Vit Nam v chiến tranh s không phi là cái gì mang tính hư cu hay vt cht", Tiffany nói trước cuc trin lãm đu tiên ca cô ti Bo Tàng Ngh Thut Hoa Kỳ Smithsonian (Smithsonian American Art Museum), Washington D.C. "Do đó tôi chn cách làm tư liu trc tiếp – đ h trc tiếp k câu chuyn ca bn thân h".

Nhưng đó không phi là điu d dàng.

"Tôi đã mất đến hơn 40 năm đ có th đi mt vi cuc chiến tranh Vit Nam và lch s cá nhân, bao gm c thân ph tôi, và c tôi", Tiffany nói.

Hành trình của b

Cách đây 16 năm, Tiffany bắt đu v thăm Vit Nam, tìm hiu câu chuyn b cô b bt làm tù binh chiến tranh và câu chuyn ca m cô ch đi trong vô vng cho s tr v ca chng mình, nơi gn vĩ tuyến 17.

Nhưng ch đến khi tình c thy một tấm nh ca b, Chung T Bu, trong trang phc phi công trước mt chiếc trc thăng ti Lc Ninh năm 1970, cô mi quyết đnh quay tr li Vit Nam đ tìm hiu nhng "chiến trường trên không", nơi thân ph tng tham chiến. Nhng chiến trường này cùng các chiến dch mà thân ph cô tng tham gia, trong đó có chiến dch Lam Sơn 719, và nhng s kin lch s khác ca chiến tranh Vit Nam, được Tiffany đưa vào mt biu đ minh ha bng hình nh và chú thích trưng bày ti Bo Tàng Ngh Thut Hoa Kỳ Smithsonian.

tifany3

Bức tranh mà Tiffany Chung tìm thy v b cô, phi công Chung T Bu, được trưng bày ti trin lãm.

"Những di vt y khiến tôi thc s đào sâu vào đ bt đu nhng gì tôi làm v chiến tranh Vit Nam hôm nay", Tiffany nói. Qua nhng tìm hiu v b mình, cô biết được nhiu điu v chiến tranh Vit Nam, v Cuc hành quân H Lào, nơi b cô tham chiến, và Mùa hè Đ la 1972.

Trực thăng ông Chung T Bu b bn h ; và ông b quân min Bc bt Lào trong chiến dch Lam Sơn 719, 1971. Ông b giam trong tù đến năm 1985, và 5 năm sau khi được tr t do, c gia đình đến M. Tiffany, sinh ra Đà Nng khi cuc chiến đang cao trào năm 1969, cho biết gia đình cô cũng đã nhiu ln tìm cách vượt biên và bn thân cô tng b giam trong tù trước khi đến được M.

"Cuộc chinh phc cá nhân tôi đã m đường đến nhng ký c tng hp ca người min Nam Vit Nam v cuc chiến đã đ li nh hưởng ln đến cuc sng nhiu người".

Trước khi dựng nên các tác phm ngh thut v chiến tranh Vit Nam, Tiffany tng có các tác phm ngh thut v cuc khng hong t nn Syria. Vic tìm hiu nhng câu chuyn người t nn Syria đã giúp Tiffany vượt qua được "chính bn thân đ đi din vi chính mình và nói về câu chuyn ca mình". Cô thy có s tương đng ca hai cuc khng hong t nn Vit Nam và Syria – đu là ni chiến và có rt nhiu người t nn. "Đó là vì sao tôi tr li (đ đi din chính mình)".

Lịch s b quên

Nói về chiến tranh Vit Nam thì phải nói v người Vit Nam c hai min Nam và Bc, theo Tiffany, người tng có thi gian tr v Vit Nam tham gia thành lp "Sàn Art", mt din đàn ngh thut cho ngh sĩ tr trong nước.

"Ai cũng có lý do tham gia cuộc chiến. Vit Nam đã có lý gii ca họ nhưng tôi quan tâm ti câu chuyn ca nhng người thua cuc. Mình thua trn, thua cuc chiến. Tr con ln lên trong trường ch được dy v góc nhìn ca chính ph Vit Nam, còn góc nhìn ca người min Nam Vit Nam thì b xóa b hoàn toàn".

Theo cô, lịch sử người Vit t nn b xóa sch trong lch s chính thng ca Vit Nam.

tifany4

Một trong 21 người t nn min Nam Vit Nam đến M được phng vn trong các video trình chiếu ti trin lãm.

Để nhng câu chuyn ca người min Nam được biết đến, Tiffany phng vn hàng chục người t nn Vit ti M và chn 21 cuc phng vn qua video, trong đó có thân ph cô, đ trưng bày ti vin bo tàng Smithsonian trong trin lãm có tên "Quá kh là s khi đu" (Tiffany Chung : Vietnam, Past is Prologue), m ca cho công chúng t ngày 15/3 đến 22/9 năm nay.

Tiffany gọi đây là n lc "dù chưa hoàn chnh đ nói lên được mt khía cnh nào đó v chiến tranh Vit Nam".

"Bao nhiêu người t nn tri qua nhng kinh nghim ging nhau. N lc ca mình là nhm nói lên mt phn ca (chiến tranh) Việt Nam, vn đã không được đưa vào lch s chính thng (ca Vit Nam) cũng như không được người M quan tâm đến nhiu".

Tác phẩm trưng bày ti trin lãm này còn có nhng bc tranh màu nước được v da trên nhng bc nh mà cô tìm được trong quá trình nghiên cứu v di dân Vit Nam sau chiến tranh ti kho lưu tr ca Cao y t nn Liên hp quc (UNHCR) ti Geneva, Thy Sĩ.

tifany5

Các bức tranh màu nước được chuyn th t nhng bc nh v thuyn nhân chiến tranh Vit Nam được Tiffany Chung tìm thy ti kho d liu ca UNHCR.

Những bc tranh, được mt nhóm ha sĩ tr ca Vit Nam chuyn th t các bc nh tư liu, cho thy hình nh nhng nn nhân chiến tranh Vit Nam trên các con thuyn tìm cách vượt bin đ đến mt nơi nào đó trên thế gii.

Trong số khong 1,6 triu người Vit Nam tái định cư t 1975 đến 1997, hơn 700.000 người là thuyn nhân, theo thng kê ca UNHCR. Cơ quan này ướ