Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Tuần qua chúng tôi sang Paris chơi. Tình cờ trong một câu chuyện với mấy anh bạn cũ về đám "áo gi-lê vàng" (gilets jaunes), một anh bạn bỗng nhận xét, có vẻ rằng người ta đã phát điên lên hết cả rồi.

depression01

Trong năm 2017, tại Hoa Kỳ có 47.000 người chết vì tự sát.

Câu chuyện đến đó là chấm dứt, nhưng tình cờ đọc một báo cáo về số người mắc bệnh tâm thần tại Mỹ, tôi bỗng có cảm giác nhận xét của anh bạn là đúng.

Có quá nhiều thống kê cho thấy đời sống tại Hoa Kỳ đang càng ngày càng tốt hơn. Thất nghiệp xuống đến mức thấp nhất kể từ năm 1969. Các tội ác có bạo hành đã giảm hẳn so với những năm 1990, các thành phố như New York chẳng hạn, đã trở nên an toàn hơn bao giờ hết. Và tuổi thọ trung bình của người Mỹ đã dài thêm 9 năm vào năm 2017 so với năm 1960. Thành ra đời sống tinh thần của dân Mỹ phải tốt đẹp hơn so với trước mới phải.

Thế nhưng sự thực không phải vậy. Trong năm 2017, tại Hoa Kỳ có 47.000 người chết vì tự sát. Theo cơ quan Kiểm soát và Ngăn ngừa Dịch bệnh (US Centers for Disease Control and Prevention – CDCP) trong báo cáo công bố vào ngày 20 tháng Sáu thì tỷ lệ tự tử tại Hoa Kỳ đã lên đến mức cao nhất kể từ Thế Chiến Thứ Hai. Và nó càng ngày càng trở nên tệ hơn. Tỷ lệ tự tử tại Mỹ đã gia tăng với tốc độ trung bình là 1% từ 2000 đến 2006 và 2% từ 2006 đến 2016.

Mặc dù tự sát là biểu hiện rõ rệt nhất của tình trạng khủng hoảng tinh thần, nhưng cũng có đầy những dấu hiệu khác.

Chết vì ma túy quá liều đã lấy đi 70.000 sinh mạng vào năm 2017, và 17,3 triệu hay 7% người Mỹ trưởng thành cho biết đã bị ít nhất là một cuộc khủng hoảng tâm thần lớn (depression) trong năm 2018. Và tuy rằng tuổi thọ trung bình so với năm 1960 có tăng, nhưng nó đã đi xuống liên tục trong ba năm qua. Đây là lần đầu tiên có một chuyện giảm sút tuổi thọ như vậy kể từ lần chót trong Thế Chiến Thứ Nhất, từ năm 1915 đến năm 1918.

Tình trạng "suy thoái tâm thần" này có thể có nhiều lý do khác nhau, nhưng điều mà chúng họp lại là một tình trạng có thể là "dịch bệnh tâm thần" trên toàn nước Mỹ.

Nhưng phản ứng của chính phủ đã hoàn toàn không đáp ứng được nhu cầu theo như ý kiến của Paul Gionfriddo, chủ tịch Mental Health America, môt tổ chức vận động cho giải quyết vấn đề này.

Ông nói : "Người ta bỏ tiền vào việc xây các nhà tù hơn là chữa bệnh".

Nhưng vấn đề này có vẻ không chỉ là vấn đề thuần túy Mỹ.

depression1

Ấn Độ và Trung Quốc (cả hai chiếm đến một phần ba tổng số nhân loại) cũng bị vấn đề bệnh tâm thần trầm trọng

Theo một tài liệu nghiên cứu trên tập san y khoa The Lancet về tình trạng sức khỏe tâm thần trên thế giới thì Ấn Độ và Trung Quốc (cả hai chiếm đến một phần ba tổng số nhân loại) cũng bị vấn đề bệnh tâm thần trầm trọng. Không như ở Mỹ, trên 80% những người mắc bệnh này ở Ấn Độ và Trung Quốc không dám công khai tìm thầy chạy chữa. Và tài liệu này cũng bác bỏ luận điệu nói rằng sử dụng ma túy có thể giúp giải quyết vấn đề.

Việc sử dụng rộng rãi các loại thuốc chống trầm cảm tại Anh, Mỹ, Úc, Canada và các nước giàu có khác đã không dẫn đến việc giảm sút các trường hợp tâm thần như người ta hy vọng.

Tập san The Lancet cảnh cáo là các bệnh tâm thần có thể làm tổn hại cho kinh tế toàn cầu đến khoảng 16.000 tỷ USD từ 2010 đến 2030 nếu các chính phủ và doanh nghiệp không tìm cách giải quyết.

Các vấn đề bệnh tâm thần được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau biểu hiện cho nhiều trạng thái khác nhau bao gồm từ lạm dụng ma túy, tâm thần phân liệt, trầm cảm cho đến tự tử. Mỗi người, tùy theo các yếu tố di truyền, xã hội và môi sinh, có thể bị rơi vào các trạng thái khác nhau. Nhưng chúng không phải độc lâp mà gắn liền với nhau cũng như gắn liền với các vấn đề xã hội.

Hoa Kỳ hiện nay đang có một số vấn đề đặc biệt tạo ra căng thẳng ảnh huởng đến tâm thần : thu nhập trì trệ, chi phí y tế gia tăng, các loại thuốc chống đau ma túy opioids lan tràn sau một chiến dịch quảng cáo rầm rộ của các công ty dược phẩm ; biến đổi trong cơ cấu công việc với những công việc đều đặn có phúc lợi mất dần để thay thế bằng những công việc loại "gig". Tính chất phá họai của những kỹ thuật số mới, đi từ việc "bully" trên mạng cho đến sự cô độc của cá nhân trầm mê trong các môi truờng truyền thông xã hội cũng là một yếu tố quan trọng trong việc gia tăng số lượng tự tử của nhóm từ 10 đến 34 tuổi tại Mỹ. Ngoài ra còn có vấn đề, sự dễ dàng mua và sử dụng các loại súng tại Mỹ, vốn là tác nhân được dùng trong hơn một nửa các vụ tự tử tại Hoa Kỳ.

Tại Anh, tháng Hai vừa qua, Cơ quan Thống kê Quốc gia lần đầu tiên công bố những dữ liệu phối hợp thống kê kinh tế và tình trạng "hạnh phúc" đo lường cái gọi là "hạnh phúc" (happiness) và "hài lòng với cuộc sống" (life satisfaction) bên cạnh các con số truyền thống như thu nhập và tài sản. Những cố gắng đo lường mức sống tinh thần này bắt đầu vào năm 2010 khi Thủ tuớng David Cameron tuyên bố chính phủ Anh sẽ tìm cách đo lường cả đời sống tinh thần bên cạnh đời sống vật chất. Thế nhưng có lẽ những cố gắng của chính phủ Cameron không giải quyết được tình trạng bất ổn tâm thần của dân Anh thành ra mới xảy ra hiện tượng Brexit. 

Lê Mạnh Hùng

Nguồn : Người Việt, 26/06/2019

Published in Diễn đàn

Những ngày gần đây, Tổng thống Donald Trump có vẻ thoải mái trong việc sử dụng kinh tế Hoa Kỳ vừa như một cái mồi dụ dỗ, vừa là một vũ khí dọa nạt. Trong chuyến đi thăm Anh Quốc vừa qua, ông đã "tweet" rằng nước Anh có thể chờ đợi "một thỏa hiệp thương mại huy hoàng" với Mỹ nếu Anh chịu "vứt bỏ những xiềng xích" của Liên Hiệp Châu Âu.

kinhte1

Những công ty khổng lồ như Nike và Adidas đều phản đối việc đánh thuế quan vào giầy dép. Trong hình, một cửa hàng Adidas tại Los Angeles, California. (Hình : Frederic J. Brown/AFP/Getty Images)

Trong khi tuần trước, ông đe dọa gây chiến tranh kinh tế với tất cả mọi người, bất chấp cả bạn thù. Các nước Châu Âu bị đe dọa trừng phạt vì họ tìm cách tiếp tục buôn bán với Iran. Mexico bị đe dọa đánh thuế quan vào hàng của mình bán sang Mỹ nếu không chặn những người tị nạn Trung Mỹ vào đất Mỹ.

Đầu tháng Sáu, ông loại Ấn Độ ra khỏi danh sách những nước đang phát triển được WTO cho phép nhận một số những ưu đãi vì lý do Ấn không làm đủ để mở cửa thị trường cho Mỹ.

Nhật báo New York Times tường thuật rằng ông còn tính đánh thuế vào nhôm của Úc cho đến khi Ngũ Giác Đài phản đối vì Mỹ còn nhờ quá nhiều vào Úc tại Thái Bình Dương. Những phát súng này chỉ là chuyện nhỏ trong chiến dịch chính của ông Trump : tìm cách bao vây và cô lập Trung Quốc.

Quan thuế và trừng phạt cấm vận là hai chuyện khác nhau. Quan thuế là công cụ mậu dịch thường được dùng để cân bằng quyền lợi của cả người sản xuất lẫn tiêu thụ trong lúc cấm vận là trừng phạt công khai đối với kẻ thù. Nhưng đối với ông Trump, mà hiện nay dùng chúng song song cùng một lúc, bởi vì ông lợi dụng một nhược điểm của thế giới, ước muốn buôn bán với Mỹ, thị trường giàu có và béo bở nhất thế giới.

Hoa Kỳ đã hưởng vị thế này từ hơn hai thế hệ nay. Nó là một yếu tố then chốt cho sự lãnh đạo của Hoa Kỳ trên thế giới. Cho đến lúc gần đây, nó được đưa ra như là một món mồi nhử, nhưng nay Tổng thống Trump dùng nó như một cây gậy.

Quan thuế làm cho việc xâm nhập vào thị trường tốn kém hơn. Nhưng cái tốn kém hơn đó ai phải chịu thì còn là một vấn đề với nhiều tay chơi tham dự, từ nhà sản xuất nước ngoài, công ty xuất nhập cảng, cửa hàng bán lẻ trong nước và người tiêu thụ, tất cả đều phải chịu ít nhất là một phần của cái tốn kém thêm đó.

Trong một lá thư ngỏ ngày 20 tháng Năm gửi Tổng thống Trump, 173 công ty giầy dép bao gồm những công ty khổng lồ như Nike và Adidas đã phản đối việc đánh thuế quan vào giầy dép, nói rằng : "Với tư cách là một ngành hoạt động phải chịu thêm môt khoản thuế quan $3 tỷ mỗi năm, chúng tôi có thể bảo đảm với ngài rằng mọi gia tăng trong chi phí nhập cảng giầy sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu thụ Hoa Kỳ".

Ông Jeffrey Sachs, giáo sư kinh tế tại Đại Học Columbia, đặt vấn đề kiểu khác : "Đây là một cách tiếp cận có rủi ro rất cao. Một hệ thống mở có thể trở thành một hệ thống đóng hay phân hóa thành nhiều hệ thống. Nó đã xảy ra sau những loạn lạc của Thế Chiến thứ Nhất và cuộc Đại Khủng Hoảng. Và nếu Hoa Kỳ rút khỏi hệ thống này thì những nước khác cũng sẽ làm theo".

Theo ông Ben Emons, giám đốc điều hành công ty tư vấn Medley Global Advisors, thì chiến lược của Tổng thống Trump dựa trên niềm tin rằng "nhu cầu tiêu thụ của dân Mỹ thì lớn và hấp dẫn đến mức mà không ai có thể bỏ qua thị trường Mỹ được". Ông Emons cho rằng trong tương lai gần, điều đó có thể đúng. Nhưng về lâu về dài thì chưa chắc.

Không phải chỉ có riêng Hoa Kỳ mới chơi được trò chơi này. Trung Quốc cũng đã lập ra danh sách các công ty Mỹ đưa vào sổ đen để phản ứng với việc ông Trump cấm buôn bán với Huawei. Và theo ông Emons, "Trung Quốc có thể chuyển sang dựa vào buôn bán với các nước khác cũng như thị trường trong nước".

Ngoài quan thuế và cấm vận ra, số vũ khí có trong tay hai nước – và thật sự là tất cả các nước – thì rất rộng lớn. Chúng bao gồm giới hạn đầu tư, kiểm soát xuất cảng, tẩy chay hàng hóa, sổ đen, truy tố chống độc quyền, và ngay cả điều tra hình sự. Trung Quốc đã từng dùng đe dọa ngăn chặn du lịch đối với Nam Hàn và đã thành công. Họ có thể dùng những biện pháp tương tự đối với Hoa Kỳ để đối phó lại.

Tuy rằng chiến tranh kinh tế có thể mang lại nhiều rủi ro, nhưng rõ ràng là ông Trump thích loại chiến tranh này hơn là chiến tranh dùng máy bay, xe tăng và những người lính cầm súng mà hầu như đời Tổng thống Mỹ nào cũng phải có trong suốt nửa thế kỷ vừa qua.

Ngay cả ông Barack Obama, người được giải thưởng Nobel Hòa Bình, cũng cho ném bom Libya cho đến khi chế độ Khaddafi sụp đổ. Ông Trump thì không phải là không muốn chiến tranh, ông đe dọa máu và lửa chống lại Bắc Hàn chẳng hạn, để thêm tiền vào cho ngân sách Ngũ Giác Đài và đe dọa "tiêu diệt" Iran, nhưng cho đến nay ông chỉ mới ra lệnh bắn hai lần hỏa tiễn vào Syria và tìm cách rút quân khỏi Syria và Afghanistan nhưng không mấy thành công.

Không phải ông Trump không thích chiến tranh, nhưng ông biết rằng dân Mỹ chán ghét những cuộc chiến bên ngoài và đặc biệt là nếu những cuộc phiêu lưu này không mang lại kết quả. Chiến tranh kinh tế dễ biện minh hơn. Nhưng nếu nó mang lại những hậu quả trực tiếp đến đời sống dân Mỹ thì có lẽ Tổng thống Trump cũng khó có thể tiếp tục.

Lê Mạnh Hùng

Nguồn : Người Việt, 15/06/2019

Published in Diễn đàn
mercredi, 01 mai 2019 15:32

Đời sống của một bài hát

Lần này, Lá Thư Luân Đôn xin nói một chuyện vui tuy rằng cũng hơi dính dáng đến thời sự để quý độc giả giải trí.

jackson1

Ban nhạc Jason Crest hát bài "Waterloo Road". (Hình : YouTube)

Đời sống một bài hát có nhiều khi có những biến hóa kỳ lạ mà người ta khó có thể tưởng tượng được. Bài "Việt Nam Quê Hương Ngạo Nghễ" của Nguyễn Đức Quang chẳng hạn, được viết cho phong trào du ca của Việt Nam Cộng Hòa nhưng nay bỗng trở thành bài hát được những thanh niên chống đối tại Hà Nội hát trong những lúc biểu tình phản đối. Một trường hợp tương tự cũng xảy ra đối với bài hát coi như là bài hát chủ đề của phong trào "Gilets Jaunes" tại Pháp.

"Waterloo Road" là một bài hát xuất hiện tại Anh vào năm 1968 được viết cho một ban nhạc không lấy gì làm nổi tiếng lắm tại Anh tên là Jason Crest. Ban nhạc này được hãng Philip Records ký hợp đồng nhằm lợi dụng phong trào nhạc "pop" mới nhưng những bài hát mà ban nhạc này đưa ra đều không ăn khách. Trong số những bài hát này có bài "Waterloo Road".

Đây là một bài hát có gốc trong nhạc kịch, điệu nhảy giật với một giọng điệu tương tự như bài "Penny Lane" của ban Beatles. Bài hát mở đầu với một cô gái chào mời chàng ca sĩ của ban Jason Crest, Terry Clarke, hãy "đi theo đường Waterloo" nơi mà "bất cứ ngày đêm bạn sẽ tìm ra cái gì mà bạn muốn tìm". Một lời dụ dỗ khá trâng tráo nhưng mà tại đây thì chàng ta chỉ tìm thấy "một anh chàng vui vẻ đang chơi điệu cakewalk trên chiếc guitar của anh" (a happy feller playing cakewalks on his guitar). Cakewalk là một điệu nhạc nhảy của những người da đen nô lệ tại miền Nam nước Mỹ trong thế kỷ 19.

Nhưng không may cho Jason Crest, bài hát này cũng như những bài hát khác của ban nhạc không thu được bao nhiêu khách mua và chẳng bao lâu sau thì ban nhạc rã đám. Đối với những bài hát khác của ban nhạc thì cuộc đời đến đó là hết, nhưng "Waterloo Road" lại có một số mệnh khác.

Jason Crest - Waterloo Road 1969 - Tuy nhiên, bài hát bị "chết yểu" cho đến khi được làm lời mới và đổi tên thành "Les Champs-Elysées".

Có một cái gì trong điệu nhạc hấp dẫn những thính giả tại Châu Âu lục địa. Năm 1969 nó xuất hiện tại Hòa Lan dưới cái tên Hòa Lan "Oh Waterlooplein" với những lời mới không còn đi dọc theo con đường Waterloo Road ở Luân Đôn nữa mà về một khu chợ trời nổi tiếng ở Amsterdam nơi mà "người ta có thể mua được tất cả mọi thứ" và được cặp hài hước nổi tiếng của Hòa Lan Johnny Kraaijkamp và Rijk de Gooyer trình bày. Sau đó nó xuất hiện tại Slovenia dưới tên "Sustarski most", nói về một cây cầu cổ tại Liubliana do danh ca Majda Sepe của Slovenia trình diễn.

Nhưng đỉnh cao của nó đến tại Pháp khi nhạc sĩ Pierrer Delanoe làm lời mới cho nó và đổi tên "Waterloo Road" thành "Les Champs-Elysées". Được ca sĩ Joe Dassin trình bày và phát hành vào năm 1969, nó không còn dính dáng gì đến trận đánh mà quân đội Pháp thua một cách tủi nhục, mà chuyển sang con đường nổi tiếng tại Paris, nơi mà hằng năm vẫn có diễn binh biểu dương sức mạnh của quân đội Pháp.

Nhưng điệu và ý lời cũng không đổi. Dassin đóng vai trò một chàng công tử hào hoa khoác vai cô bạn gái đi bộ dọc theo đại lộ Champs-Elysées, một nơi phóng khoáng mà những người không quen biết có thể chỉ trong một đêm trở thành tình nhân và những hộp đêm chơi nhạc nhảy biểu diễn thâu đêm suốt sáng. Một Champs-Elysées lý tưởng của những năm 1960 chứ không phải Champs Elysées hiện nay với các tiệm bán hàng tàng tàng và quán ăn cho du khách.

Bài hát của Dassin nhảy vọt lên hàng đầu trong những bài hát được ưa thích tại Pháp và được các ca sĩ  trên khắp các nước Châu Âu sử dụng. Ca sĩ Đan Mạch Daimi hát một bản dịch sang tiếng Đan Mạch. Ban nhạc Raymond Lefevre chuyển nó sang thành một điệu hòa âm "pops". Chính Dassin cũng hát bài này bằng tiếng Nhật, Đức và Ý. Và điều mỉa mai cho ban Jason Crest, Dassin còn trình diễn bài này bằng tiếng Anh.

"Les Champs-Élysées" nay trở thành bài hát phổ thông tại Pháp. Tại giải túc cầu thế giới năm ngoái, các "fan" Pháp sửa lời bài này thành bài ca tụng trung vệ Pháp N’Golo Kanté. Và nay thì nó trở thành bài hát chủ đề của những người phản đối "Gilets Jaunes" mà những biểu tình bạo động trên chính đường Champs-Elysées đã kích động một cuộc khủng hoảng chính trị tại Pháp. Và đây là cuộc khủng hoảng lớn nhất tại Pháp kể từ các cuộc biểu tình chống de Gaulle của sinh viên năm 1968, năm "Waterloo Road" ra đời.

Cái mỉa mai của việc những người "Gilets Jaunes" hát bài Champs-Elysées là bài này ca ngợi một Paris lịch sự của những giới thượng lưu nhàn hạ chứ không phải là những người lao động như họ. Đáng lẽ họ nên lấy thẳng bài "Waterloo Road" với những mô tả một khu lao động của Anh thì đúng hơn. 

Lê Mạnh Hùng

Người Việt, 01/05/2019

Published in Văn hóa

Khi liên minh NATO ăn mừng sinh nhật 50 tuổi trong một hội nghị thượng đỉnh tại Washington, Tổng thống Bill Clinton tìm cách trấn an các đồng minh Châu Âu của Mỹ về sự cam kết của Mỹ đối với vùng này. Dẫn lời Tổng thống Theodore Roosevelt, ông Clinton nói chắc chắn là Mỹ sẽ còn "đóng một vai trò lớn trên thế giới. Vấn đề độc nhất là vai trò đó là tốt hay xấu…".

AFP_1FC562

Tổng Thư Ký NATO Jens Stoltenberg đánh dấu kỷ niệm 70 năm thành lập của liên minh quân sự này với một bài phát biểu hiếm hoi trước Quốc Hội Mỹ vào hôm 3 tháng Tư, 2019, khi nói : "NATO là có lợi cho Châu Âu nhưng NATO cũng luôn có lợi cho Hoa Kỳ". (Hình : Mandel Ngan/AFP/Getty Images)

Vào lúc đó, các lãnh tụ Châu Âu còn có thể mỉm cười trước câu này, nhưng vào lúc NATO chuẩn bị cho sinh nhật 70 tuổi tại Washington tuần này, cái mai mỉa trong nhận xét của ông Clinton nay mới thấy thấm thía.

Lễ kỷ niệm sinh nhật của khối liên minh này đã cho thấy một cách hiển hiện những căng thẳng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương mà đang từ từ xé tan liên minh kể từ khi ông Donald Trump lên nhậm chức tổng thống Hoa Kỳ.

Nhưng đối với một số nhà quan sát Châu Âu, những quan điểm của ông tổng thống Mỹ về Châu Âu tuy rằng đi ra ngoài mức độ lịch sự, không phải là một ngoại lệ nhưng chỉ là một phản chiếu của tình trạng mờ nhạt dần trong cam kết của Hoa Kỳ đối với Châu Âu.

Một số tại Châu Âu nay nhìn thái độ của ông Trump đối với quan hệ Mỹ Âu như là một phần của một thay đổi có tính lâu dài trong cách Washington nhìn thế giới. Họ chỉ ra một sự quan tâm càng ngày càng tăng đối với Trung Quốc và cuộc đấu tranh giữa siêu cường và một niềm tin, không phải chỉ riêng của ông Trump, rằng chỉ triển khai quân đội Mỹ một cách dè dặt và Châu Âu phải lãnh lấy thêm trách nhiệm bảo vệ cho mình tuy rằng theo các điều kiện của Washington.

"Quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang thay đổi ; nó bắt đầu trước khi Trump lên làm tổng thống và sẽ còn tiếp tục sau Trump". Đó là nhận xét của bà Sophia Bosch, một nhà nghiên cứu tại cơ quan nghiên cứu Centre for European Reform. Bà nói thêm : "Thái độ nói rằng Hoa Kỳ không được gì từ liên minh là của riêng ông Trump. Nhưng việc chuyển sự quan tâm sang Châu Á và một sự ngần ngại không muốn dính líu về quân sự phản ảnh những kinh nghiệm uốn nắn tư duy của cả một thế hệ các lãnh tụ Mỹ tương lai".

Một dấu hiệu rõ rệt về sự chia cách giữa Washington và các